Beste recept voor plastic soep

Van links naar rechts: Jeroen Dagevos, Boyan Slat en Maria Westerbos. Boyan Slat (1994) oprichter van de organisatie The Ocean Cleanup, bedacht een apparaat om plastic in de oceaan op te ruimen. Beeld Patrick Post
Van links naar rechts: Jeroen Dagevos, Boyan Slat en Maria Westerbos. Boyan Slat (1994) oprichter van de organisatie The Ocean Cleanup, bedacht een apparaat om plastic in de oceaan op te ruimen.Beeld Patrick Post

De oceaan schoonzuigen of samen het strand opruimen? Drie plasticbestrijders uit de Duurzame 100 in debat. Een uur, dan komt de vloed.

Hans Marijnissen

Boyan Slat heeft zijn broekspijpen maar opgerold. Hij is het die vorige maand via crowdfunding twee miljoen euro heeft opgehaald voor de ontwikkeling van drijvende reuze-armen die op de oceaan plastic fragmenten opzuigen. Deze verzamelen zich in vijf zogenaamde 'gyres', cirkelvormige zeestromen. Als je precies op die locaties in een wigvorm twee drijvende barrières neerlegt van zo'n vijftig kilometer lengte, kan heel gericht de plastic soep worden afgezogen.

Slats gedroomde innovatie, gecombineerd met wat hij zelf noemt zijn 'nerd-erige' voorkomen én zijn leeftijd (20), spreekt veel mensen tot de verbeelding. Hij sjeest dit jaar met 'The Ocean Cleanup' daarom de Duurzame 100 binnen en staat direct op positie 16.

Beat the Microbead
Jeroen Dagevos van Stichting De Noordzee trekt zich niets aan van het opkomend tij en laat de golven tot zich komen. Ook hij komt nieuw binnen in de Duurzame 100, op plaats 69. Dagevos maakt samen met het publiek letterlijk de stranden van Nederland schoon. Het verzamelde plastic wordt nauwkeurig gegroepeerd en geteld, zodat de bronnen van vervuiling duidelijk zijn en kunnen worden aangepakt. Tegelijkertijd moet het verzamelde afval de opruimers duidelijk maken wat er allemaal aan plastic wordt weggegooid.

Dagevos ontwikkelde samen met Maria Westerbos van de Plastic Soup Foundation (op plaats 75) de app 'Beat the Microbead' waarmee consumenten kunnen nagaan of er microplastics in de shampoo of tandpasta zitten. Deze wordt inmiddels gebruikt in 23 landen. Westerbos die het meest voorzichtig is maar vanwege haar geringe lengte ook het meest kwetsbaar voor de golven ("Hè verdorie! Hahaha!") richt zich in haar werk vooral op gedragsverandering en beleidsbeïnvloeding.

De enorme plastic soep die in de oceanen ronddrijft vormt één probleem, toch wordt dat door drie organisaties op drie verschillende manieren aangepakt. "Ik ben helemaal niet tegen een preventieve aanpak die de anderen voorstaan", zegt Slat, "maar ik kies voor een technologische benadering. De innovatie is mijn fascinatie. Ik kan me best vinden in de gedachte dat eerst de kraan dichtgedraaid moet worden voordat er gedweild kan worden, maar het kan geen kwaad die enorme dweil nu al te ontwikkelen. Dat is wat ík doe."

Maar, geeft hij toe, Slat heeft ook zijn twijfels bij de gewenste gedragsverandering van het publiek. In Nederland kunnen mensen en bedrijven eventueel gestimuleerd worden minder kunststof te gebruiken en als zij een tasje of flesje in handen hebben, dit in een container te gooien. "Maar kijk naar China en Afrika. Daar moet het plastic-gebruik nog beginnen! En daar houden ze zich heus niet bezig met afval."

Leukere boodschap
Technische innovaties geven ook meer hoop dan gedragsverandering, denkt Slat. "Mensen houden helemaal niet van gedragsverandering. Ook in Nederland niet, zeker als die hun persoonlijk leven raken. Minderen in welke vorm dan ook, zien zij als achteruitgang. Technologische ontwikkelingen zoals ik die voorstel, voelen als vooruitgang. Ik bouw aan iets dat een absoluut einde maakt aan het probleem van drijvend plastic. Die boodschap is veel leuker en acceptabeler dan dat we ons gedrag moeten veranderen om het milieuprobleem in ieder geval niet groter te maken."

De invloed van technologie kan gigantisch zijn, ook in negatieve zin, dat laat de plastic soep wel zien. Honderd jaar geleden was er nog helemaal geen plastic. Toch is het volgens Slat exact om die reden onverstandig om diezelfde kracht níet te gebruiken bij de oplossing van die vraagstukken.

Dagevos vindt het 'extreem knap' wat Slat in een paar jaar voor elkaar heeft gekregen, en met die opmerking kijkt hij hem recht in de ogen. Dat méént hij. "Technologisch gezien heeft hij grote stappen gezet, en vanuit milieu-oogpunt ben ik erg benieuwd hoeveel plastic hij weet weg te filteren, en vooral uit welke bron dit plastic komt. We moeten immers weten welk gebruik van plastic tot vervuiling leidt. Vind je vooral resten van industriële plastics, dan is ander beleid nodig dan dat je verpakkingen voor consumenten aantreft." Daarnaast heeft Slat met zijn project veel aandacht gegenereerd, zegt Dagevos. Ook dat is een verdienste. "Maar hij moet wel oppassen dat zijn project als een oplossing wordt gepresenteerd met de conclusie: het gaat hartstikke lekker met de aanpak van plastic afval. We kunnen doen wat we blijven doen, want Slat ruimt het wel op."

Om dat te voorkomen, reageert Slat, "zeg ik in alle interviews dat mijn plan maar de helft van een mogelijke oplossing is, en dat mensen daarin zelf een rol spelen."

Grotere problemen
Dagevos heeft er de afgelopen zomer weer de nodige strand-opruim-acties opzitten, en vond gemiddeld 400 stuks plastic afval per 100 meter strand. Het aandeel scheepsafval verminderde, maar het aantal doppen verdubbelde. "Van de kleine flesjes zonder statiegeld." Hij vindt die analyses zo nuttig omdat de ene soort plastic een groter probleem vormt dan de andere. "Kijk, mijn balpen is geen probleem omdat-ie in de prullenbak terechtkomt. Met het afval op het strand en in zee, moeten we het spoor terug volgen naar de producent en die tot maatregelen dwingen. Maar producentverantwoordelijkheid is ver te zoeken. Kijk maar naar Coca-Cola en Albert Heijn. Die doen helemaal niets."

"Ik vind Boyan zo negatief over gedragsverandering op milieugebied", moet Maria Westerbos toch even kwijt. "Ik ben daar juist heel positief over. Als het gaat om gezondheid en leefbaarheid voor onze kinderen, zijn vooral vrouwen bereid tot stappen. Ik las vorig jaar in het wetenschappelijke vakblad Nature dat in 2050 met de jaarlijkse kunststofproductie van dat moment, de aarde 800 keer in plastic kan worden gewikkeld."

Slat: "Hoe dun is dat laagje?"

Westerbos: "Geen idee, maar laat het folie zijn. Dan moeten we daar toch iets mee? Boyan doet met zijn geldinzamelingsactie een appèl op de wens van mensen om de plastic soep op te ruimen. Dat is prima. Maar je moet ook een appèl doen op medeverantwoordelijkheid van burgers, en die begint hiér. Je lost het probleem niet op door jou een euro te geven zodat jij de oceaan kunt opruimen. Burgers moeten zorgen voor een gezonde samenleving waarin hun kinderen toekomst hebben, en waarin de macht van het geld niet prefereert boven een leefbare wereld."

Eén euro
Dat zijn grote woorden van Westerbos in Zandvoort, maar zij heeft ook praktische oplossingen. Ken plastic waarde toe, zegt ze, dan is het probleem voor een groot deel opgelost. "Heel simpel. Een kilo plastic is als grondstof een euro waard. Recyclingbedrijven zitten erom te springen. Als we in staat zijn burgers te belonen voor hun ingezamelde plastic, bijvoorbeeld met een korting in de supermarkt zoals in Etten-Leur nu al gebeurt, gooit niemand meer wat weg. En dit is ook in ontwikkelingslanden toepasbaar."

De verschillen zijn er, maar Slat, Dagevos en Westerbos vullen elkaar eerder aan dan dat ze van mening verschillen. "Ach, ik denk dat we elkaar ooit bij het opruimen van een delta tegenkomen", zegt Westerbos lachend. "Boyan ruimt op vanuit zee, Jeroen onderzoekt de plastic afvalbronnen op het strand, en ik benader de bevolking wel."

De vloed komt op. Wie heeft er eigenlijk een handdoek bij zich?

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden