'Beste oplossing is betere rechtspositie vrouw'

Pauline Kruiniger, specialist in islamitisch recht, doet aan Maastricht University onderzoek naar de erkenning in Europa van islamitische echtscheidingen. Ze spreekt vandaag op het congres van Femmes for Freedom.

INTERVIEW | MAAIKE VAN HOUTEN

Welke juridische status heeft het religieuze huwelijk in Nederland?
"De Nederlandse overheid hecht geen waarde aan het religieuze huwelijk, dat voorkomt bij bijvoorbeeld rooms-katholieken, joden, hindoes en moslims. De wet bepaalt wel dat het religieuze huwelijk pas gesloten mag worden nadat het burgerlijk huwelijk is voltrokken. Dat burgerlijk huwelijk geeft wettelijke rechten en plichten. Het religieuze huwelijk kent ook rechten en plichten, maar die tellen alleen voor de Nederlandse wet zolang ze samenvallen met de rechten en plichten van het burgerlijk huwelijk. Je ziet helaas ook dat mensen hier niet voor de Nederlandse wet trouwen, maar wel voor de imam. Dat is dan een informeel, religieus huwelijk. Als ze willen scheiden, kunnen ze niet terugvallen op de Nederlandse rechter. Er bestaat immers geen huwelijk naar Nederlands recht."

Wat is dan een formeel, religieus huwelijk?
"Mensen kunnen na het stadhuis naar het consulaat gaan, bij voorbeeld van Marokko, of naar het land van herkomst, om te trouwen. Zij hebben dan, afgezien van een Nederlands huwelijk, een rechtsgeldig huwelijk naar Marokkaans recht. Dat is tegelijkertijd islamitisch, want het Marokkaanse familierecht is grotendeels gebaseerd op islamitisch recht. Een formeel, religieus huwelijk is dus een huwelijk dat geldig is naar religieuze maatstaven en tegelijkertijd naar het statelijk recht van een land."

Is het alleen voor moslimvrouwen moeilijk uit zo'n huwelijk te stappen?
"Nee, het speelt ook bij joden, hindoes en bij rooms-katholieken. In Nederland trekken katholieken zich over het algemeen weinig aan van het verbod op echtscheiding. Maar elders ervaren rooms-katholieken wel hindernissen om uit elkaar te gaan. In het joodse recht kan een huwelijk alleen ontbonden worden als de man uit vrije wil een scheidsbrief, de zogenoemde get, geeft aan de vrouw. De vrouw moet die accepteren. Doet zij dat niet, dan leeft de man dus in huwelijkse gevangenschap. Als de man weigert een get-brief aan te bieden, dan blijft de vrouw getrouwd naar joods recht. Zij moet in dat geval in huwelijkse gevangenschap verder leven. Voor de vrouw zijn de consequenties daarvan erger dan voor de man. Vrouwen mogen geen nieuwe relatie aangaan, en hun kinderen uit een nieuwe relatie gelden als onwettig. Die mogen alleen trouwen met andere onwettige kinderen."

En hoe zit het met echtscheiden naar islamitisch recht?
"Hét islamitisch recht bestaat eigenlijk niet, en het verschilt bovendien per land welke rechtsgebieden er nog op de islam gebaseerd zijn. Het is daarom beter te spreken over Marokkaans, Egyptisch, Pakistaans recht. Bij moslims is de verstoting van de vrouw door de man de meest gebruikte vorm om een eind te maken aan een huwelijk. Hij mag dat te allen tijde, eenzijdig, doen, de vrouw heeft daar niets over te zeggen. In bepaalde landen met een op islamitisch recht gebaseerd familierecht, zoals in Marokko of Iran, moet de man toestemming vragen aan de rechter. De vrouw kan de rechter wel om echtscheiding vragen, maar die wordt alleen toegekend als de vrouw bijvoorbeeld wordt mishandeld of als haar man haar niet onderhoudt. Nog een mogelijkheid is dat de vrouw de man vraagt haar te verstoten, in ruil voor compensatie. Dat kan in geld zijn, maar het kan ook zijn dat zij haar recht op verzorging van haar kinderen opgeeft. Als de man niet wil meewerken, dan zal hij meer compensatie vragen. Die mogelijkheid kan dus misbruikt worden door de man: laat haar maar komen, dan heb ik geen verplichtingen en krijg ik nog wat op de koop toe!"

Kan de Nederlandse rechter er iets tegen beginnen?
"Ja, de voorvechtster van Femmes for freedom, Shirin Musa, heeft een civiel-rechtelijke procedure gewonnen tegen haar ex-man. Dat hij niet religieus wilde scheiden, noemde de rechter een onrechtmatige daad. De rechter redeneerde dat zij door zijn weigering werd beperkt in de uitoefening van haar fundamentele rechten. Haar was het recht op een gezinsleven ontnomen doordat ze geen nieuwe relatie kon aangaan en geen gezin kon stichten. De rechter legde de man een dwangsom op voor elke dag dat hij zich nog schuldig zou maken aan deze onrechtmatige daad. Ook bij het joodse huwelijk werd deze onrechtmatige daadsactie al succesvol toegepast."

Zijn er nog andere mogelijkheden dan een gang naar de rechter?
"Jazeker. Aanstaande echtgenoten kunnen afspraken maken over de ontbinding. Die kunnen ze in Nederland vastleggen in een notariële akte. Deze mogelijkheid bestaat ook in het joodse en islamitische recht. Ook kan erkenning van de echtscheiding voor de Nederlandse wet in het land van herkomst een mogelijkheid zijn. Na die erkenning geldt dan het huwelijk dat in het land van herkomst is gesloten, ook als ontbonden. Voor Marokko is die erkenningsprocedure in 2004 al behoorlijk vereenvoudigd. Het beste zou natuurlijk zijn als het familierecht in islamitische landen vrouwen een betere positie gaf. In verschillende landen zie ik gelukkig bemoedigende ontwikkelingen. En laten we niet vergeten dat het tot vorig jaar ook nog onmogelijk was op Malta te scheiden, puur om redenen van religieuze, katholieke aard."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden