Beste Jan Bouke,

Voor eenmaal maken wij een uitzondering op de regel dat op deze pagina alleen maar niet-redacteuren van Trouw schrijven. In bijgaande open brief reageert Eric Brassem, op de buitenlandredactie van Trouw verantwoordelijk voor de berichtgeving over Afrika, op het Podium-artikel 'Afrika-moeheid voorkomen', dat op 1 juli verscheen. Jan Bouke Wijbrandi van de Stichting Oecumenische Hulp, die de recente kerkelijke inzameling voor Afrika heeft gecoordineerd, pleitte daarin voor "meer positief nieuws uit Afrika" . en de instelling van een gezamenlijk platform van hulporganisaties en journalisten om de beeldvorming over Afrika te verbeteren. Heeft Wijbrandi gelijk? Publiceert de pers, en Trouw in het bijzonder, te veel alleen het slechte nieuws uit en over Afrika?

Je bent niet de eerste 'hulpverlener' die pleit voor een positievere beeldvorming over Afrika. Eind vorig jaar hoorde ik in het Tropeninstituut, tijdens een forum over Afrika in de media, Jacques de Milliano verzuchten: "Journalisten zouden wat minder moeten afvliegen op hulpverleners." Ik vind daar wel wat in zitten, al klinkt zo'n pleidooi nogal schizofreen uit de mond van een woordvoerder van een organisatie met zoveel gevoel voor publiciteit als Artsen zonder Grenzen.

Zoals Brinkman ooit de cultuur als glijmiddel voor de handel propageerde, lijken hulporganisaties nu de Afrikaanse cultuur als glijmiddel voor de hulpverlening aan te bevelen. Schrijf (relatief) minder over de ellende in Afrika, dat zal de hulpverlening ten goede komen - daar komt de suggestie toch op neer.

'Bestaat er zoiets als goed nieuws uit Afrika, om te voorkomen dat het beeld van Afrika louter negatief gekleurd is', vraag je. Die vraagstelling wringt. Ik wil graag 'ander nieuws uit Afrika' brengen, en probeer dat ook te doen. Maar ik vrees dat wat 'de hulporganisaties' daaronder verstaan vaak geen nieuws is.

Bij mijn selectie voor nieuws laat ik me leiden door twee criteria: 'Is het interessant?' en 'Is het waar?'. Als je je bij je nieuwsselectie laat leiden door een criterium als 'Komt het de beeldvorming ten goede?', bedrijf je een vorm van - goedbedoelde - manipulatie.

Ik weet wel, jij pleit niet voor het uit de duim zuigen van jubelverhalen, maar: goed nieuws is vaak geen nieuws. 'Schoolbus komt aan in Oud-Valkeveen' is nieuws voor de schoolkrant. 'Schoolbus rijdt het Naardermeer in' maakt kans op een plaatsje in de 'echte' krant.

Media hebben een verantwoordelijkheid bij de beeldvorming. Maar Somalie staat er niet zo beroerd voor doordat de media er fout over schrijven. In de Koude Oorlog was de regio 'belangrijk' en werd zij volgepropt met wapens. Nu is zij niet belangrijk meer - in ieder geval minder belangrijk dan Koeweit of Joegoslavie, en dat draagt ertoe bij dat de mensen er massaler en stiller sterven. Dat ontslaat de media niet van hun plicht de desinteresse te doorbreken, maar je moet hun mogelijkheden niet overschatten.

De pers moet geen propaganda bedrijven voor Afrika, of voor het goede werk dat hulporganisaties daar verrichten. Dat moeten de Afrikanen en de hulporganisaties zelf doen. De pers moet controleren of de hulporganisaties en de Afrikanen hun werk wel goed doen.

Ik ben er niettemin voor, meer ander nieuws dan rampen en ongelukken te brengen. Het is goed culturele en politieke achtergronden van het 'rampennieuws' te achterhalen. Maar een krant is nu eenmaal geen wetenschappelijk, cultureel of antropologisch tijdschrift. Een dagblad heeft weinig ruimte, en moet een 'breed' publiek bedienen. Mensen met een buitengewone interesse in Afrika moeten er maar andere, meer gespecialiseerde bladen bij kopen.

Groot probleem is ook: waar vindt de welwillende dagbladredacteur zijn 'andere nieuws'? Als persbureaus al eens verhalen leveren die buiten de meest betreden paden vallen, dan is het vaak van een ontstellende knulligheid. Het valt al niet mee, hier te volgen wat er bij voorbeeld in Ethiopie en Liberia gebeurt - laat staan werkelijk de sentimenten te snappen die leiden tot wat daar gebeurt. Zelfs uit een bijzonder goed gedocumenteerd land als Zuid-Afrika moet je het doen met informatie die op dat vlak tekort schiet, niet in de laatste plaats omdat die informatie vaak duidelijk politiek gekleurd is.

De tijd om te zoeken ontbreekt ook vaak. Een wijdverbreid misverstand van niet-journalisten is dat een Afrika-redacteur de hele dag met Afrika bezig is. De wisselende diensten, overdag of 's avonds, het redigeren van het werk van anderen, en het volgen van het nieuws uit de rest van de wereld nemen een groot deel van je tijd in beslag.

Het best lukt het natuurlijk, als je zelf op reis bent. Dat is dan ook precies de reden dat onze buitenlandredactie veel waarde hecht aan reizen, ook naar gebieden waar op dat moment geen oorlog woedt of ander 'heet' nieuws speelt. Maar reizen zijn duur, en een redacteur kan niet al te lang gemist worden voor die 'gewone', lopende zaken.

Jij pleit voor een gezamenlijk beraad van hulporganisaties en journalisten over de beeldvorming inzake Afrika. Het kan geen kwaad als journalisten met enige regelmaat kritisch nadenken over hun werk, ideeen en contacten uitwisselen, een klankbord hebben. Maar journalisten zijn naast collega's ook elkaars concurrenten.

Een orgaan van hulporganisaties met journalisten, dat lijkt me te hoog gegrepen. Ik denk niet dat journalisten bereid zullen zijn tot een geregelde uitwisseling met de hulporganisaties over elkaars werk. Dat riekt te veel naar samenwerking tussen partijen die beide gebaat zijn bij een zekere afstand. Tussen het parlement en de pers in Den Haag bestaat ook een zekere wisselwerking; om die wisselwerking in een platform te laten plaatsvinden lijkt me om dezelfde redenen een slecht idee. Als een journalist kritiek heeft op een hulporganisatie, dan moet hij daar een artikel over schrijven.

Wat let de hulporganisaties, eventueel met hulp van (Afrikaanse) wetenschappers, een Afrika-platform uit de grond te stampen om andere invalshoeken bij actuele vraagstukken te belichten? Het succes van zo'n onderneming staat of valt bij de kwaliteit van het andere nieuws dat zij daar zouden kunnen bieden.

Zou je hen niet eens kunnen polsen?

Vriendelijke groeten

Eric Brassem

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden