Bestand Oekraïne aan diggelen

Analyse | Heeft president Porosjenko wel genoeg gedaan om vrede dichterbij te brengen?

"Vrede is, was en blijft mijn doel. Alleen de manier om die te bereiken verandert." Met die mededeling stelde Petro Porosjenko Oekraïne maandagavond voorlopig méér oorlog in het vooruitzicht. De strijdkrachten hebben het bevel gekregen "ons land te bevrijden", zo zei de president, en daarbij zijn er "geen beperkingen om het vuur te openen". Gisteren werden vanuit verschillende plaatsen in het oosten van Oekraïne gevechten gemeld.

Echt geweldloos verliep de maand sinds zijn installatie toch al niet, maar met deze boodschap van de 'chocoladekoning' lijkt de hoop dat Oekraïne verdere strijd kan worden bespaard, definitief vervlogen. Heeft Porosjenko genoeg gedaan om een vreedzame oplossing te bereiken? Zelf zegt hij van wel: de tegenpartij, door hem omschreven als "terroristen, militanten en plunderaars", laat hem geen andere keus dan hardhandig optreden. Zijn goede bedoelingen - een eenzijdig staakt-het-vuren, een vredesplan - blijken aan dovemansoren gericht, aldus de president, en dan rest maar één antwoord.

Hier en daar klinkt echter ook twijfel of Porosjenko echt zoveel moeite heeft gedaan om de pro-Russische rebellen en de bevolking in het oosten die zich geleidelijk achter hen heeft geschaard, van diens goede bedoelingen te overtuigen. Alleen al zijn voortdurend spreken over 'terroristen' en de weigering met hen te praten, roepen vraagtekens op.

Bovendien is inmiddels ook de vraag in hoeverre Porosjenko's aanbod in het oosten van het land nog wel als een handreiking werd gezien. De terechte eis dat de opstandelingen hun wapens moeten inleveren kan - in een situatie van totaal wantrouwen en verhitte koppen - al gauw worden vertaald als een opdracht tot capitulatie: en wie garandeert dat het leven daarna niet nog slechter wordt? En wat betekent het dat "enkel separatisten die geen ernstige misdaden hebben begaan" voor amnestie in aanmerking komen? Is daarmee iedereen vogelvrij verklaard die de - door de rebellen op hun beurt inmiddels standaard als 'fascistisch' aangeduide - regering in Kiev geen warm hart toedraagt?

Porosjenko lijkt echter geen tijd meer te willen nemen om die vragen te beantwoorden. Analisten vermoeden dat hij daarbij ook onder druk is gezet door hardliners aan zijn kant. Zondag was er in de hoofdstad Kiev een demonstratie, waarbij betogers een eind eisten aan het door de president afgekondigde bestand.

Wellicht dat Porosjenko er ook op gokt dat de Russische president Vladimir Poetin inmiddels genoeg heeft van Oekraïne. Vorige week trok het Russisch parlement, op diens verzoek, immers een wet in die militair ingrijpen in Oekraïne mogelijk maakte.

En wellicht dat de Oekraïense president ook hoop putte uit het dreigement dat vorige week uit Brussel kwam. EU-regeringsleiders kondigden, vrijwel op hetzelfde moment dat ze Oekraïne middels een associatieverdrag in de familie welkom heetten, nieuwe sancties aan als Rusland niet uiterlijk maandag zijn bijdrage aan de vrede in het buurland zou hebben geleverd.

Heeft Porosjenko zich rijk gerekend? Het zal in ieder geval zonder twijfel een tegenvaller zijn geweest dat de EU gisteren toch iets minder hard bleek te lopen. Haar ambassadeurs kwamen wel bijeen, maar gaven diplomaten voorlopig slechts opdracht nieuwe strafmaatregelen voor te bereiden. Mogelijk zal er een definitief besluit vallen op 16 juli als de regeringsleiders van de Europese Unie opnieuw bij elkaar komen.

De vooruitzichten voor Oekraïne zijn op zijn zachtst gezegd heel somber. Poetin, de man met het nodige boter op zijn hoofd in deze crisis, stelde gisteren Porosjenko verantwoordelijk voor het te verwachten bloedvergieten na het beëindigen van de wapenstilstand. Ook beloofde hij opnieuw om Russen in Oekraïne en "mensen die zich deel voelen van de wijdere Russische wereld" te verdedigen met alle mogelijke middelen.

Voorlopig heeft Porosjenko succes. Gistermiddag feliciteerde hij zijn troepen met de "eerste overwinning" van de "nieuwe anti-terreuroperatie": de herovering van een grenspost.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden