Bestaan van IS vraagt om debat in islam-kring

Het christelijke apartheidsregime dwong protestantse kerken tot bezinning op hun kernwaarden. IS zou voor de islam dezelfde rol kunnen hebben, meent Erica Meijers.

Wat moet je als christen denken van het debat over de vraag of moslims zich moeten distantiëren van de mensenrechtenschendingen door IS? Acties als #notinmyname roepen sympathie op, maar moslims die dat onzin vinden omdat ze zeggen niets gemeen te hebben met de bebaarde barbaren van IS, hebben ook een punt. Het doet mij denken aan debatten in de christelijke anti-apartheidsbeweging. Juist omdat de omstandigheden van die discussies zo anders waren, kunnen ze helderheid scheppen.

De Nasionale Party, die in Zuid-Afrika vanaf 1948 het apartheidsregime in de praktijk bracht, beriep zich heel direct op de Bijbel om het beleid van segregatie en racisme te rechtvaardigen. Verschillende teksten zouden duidelijk maken dat wit en zwart beslist niet samen mochten optrekken en dat wit ver boven zwart stond. De witte gereformeerde kerk werd wel 'de Nasionale Party in gebed' genoemd. Er liep dus een directe lijn van het christelijk geloof naar de repressie en het geweld door het apartheidsregime. Christenen over de hele wereld, en vooral zij die zich tijdens de Tweede Wereldoorlog op grond van hun geloof tegen het nationaalsocialisme en de Jodenvervolging hadden verzet, voelden zich hierdoor diep geraakt.

Dit was een van de belangrijkste redenen voor het ontstaan van een christelijke anti-apartheidsbeweging, jaren voor er sprake was van een serieus seculier protest tegen apartheid. De strijd om de interpretatie van de Bijbel en de betekenis van het christelijke, met name calvinistische, geloof was zo een belangrijke bron voor het verzet tegen apartheid, overigens ook in Zuid-Afrika zelf, die heeft bijgedragen aan de ineenstorting ervan.

Toegegeven, wij hadden hier in Nederland veel meer gemeen met de racistische Afrikaners dan de gemiddelde Nederlandse moslim met de agressors van de IS, maar de angel zit hem toch in dat gemeenschappelijke geloof. De kracht van een wereldwijde gemeenschap van gelovigen onthult op dit soort momenten haar zwakte: hoe groot de verschillen ook zijn, er is altijd dat gezamenlijke boek, waar uiteindelijk iedereen zich op beroept.

Westerse islam

Een interpretatiestrijd is onvermijdelijk en in het geval van IS biedt die misschien zelfs wel een kans om de contouren van een westerse islam - waarvan het bestaan door islamofoben wordt ontkend - scherper neer te zetten. Het lange en moeizame debat over apartheid heeft de protestantse kerken in Nederland veranderd, doordat zij hun eigen tradities onder de loep moesten nemen en scherp moesten formuleren waar het hen om ging. Dat leidde tot een status confessionis tegen apartheid, de uitspraak van vele kerken samen dat apartheid en racisme onverenigbaar zijn met het christelijk geloof.

Seculiere Nederlanders met een islamitische achtergrond hebben geen andere reden dan ieder ander die mensenrechtenschendingen haat om zich tegen IS uit te spreken. Maar voor moslims die IS als een provocatie tegen hun eigen geloof beschouwen, ligt dit anders. Het biedt een gelegenheid vele onwetenden in hun omgeving van hun vooroordelen over de islam af te helpen. Maar veel belangrijker dan dat: het bestaan van IS vraagt om een theologisch en politiek debat in de eigen gemeenschap. Want hoe is het mogelijk dat IS de islam zo gewelddadig interpreteert als destijds de Zuid-Afrikaanse protestanten met de bijbel deden? Geenszins om zich te verontschuldigen of te distantiëren, al helemaal niet tegenover christenen of anderen wier eigen gedachtegoed zelf de nodige gruweldaden veroorzaakt heeft Puur om dat geloof zelf.

Verschillen bestaan in alle religies, maar geen gelovige kan onverschillig blijven, als de kern van zijn geloof, datgene wat hem of haar inspireert om het leven iedere dag in vrede vorm te geven, door ketters wordt bedreigd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden