Bespiegelingen over de plastic zak, even alledaags als diepzinnig

Elize de Mul, 'Dansen met een plastic zak. Kleine filosofie van een onooglijk ding.' Klement, Zoetermeer; 110 blz. euro 16,95.

Over de schrijver
Afkomstig uit een filosofengeslacht studeerde Elize de Mul (1987) filosofie, nieuwe media en digitale cultuur. In 2012 ontving zij de Leo Polak scriptieprijs voor haar scriptie 'Dansen met een plastic zak', die nu in boekvorm is verschenen. Zij doet promotieonderzoek aan de Universiteit Leiden.

Over het onderwerp
In de inleiding schrijft De Mul: "Wereldwijd worden er jaarlijks meer dan duizend miljard plastic zakken gemaakt en gebruikt." Dit komt erop neer, rekent De Mul ons voor, dat er iedere minuut ongeveer een miljoen plastic zakken gebruikt worden. Ondanks deze getallen is de plastic zak geen belangrijk onderwerp van filosofische, sociologische, of kunstzinnige beschouwing. Daarom nodigt De Mul de plastic zak uit ten dans, en beschrijft onder andere de ontstaansgeschiedenis: als symbool van een groots vooruitgangsgeloof waarin nooit meer schaarste zou zijn wordt plastic in de jaren na de oorlog synoniem voor goedkoop en namaak. Maar natuurlijk kan het 'ding' hier zelf weinig aan doen. De plastic zak is de underdog van de dingen geworden.

Een enkeling doet een poging hier verandering in te brengen. De meest geslaagde die De Mul beschrijft, komt uit de film 'American Beauty' van scriptschrijver Alan Ball, met een in de wind dansende plastic zak in een hoofdrol. Deze scène, zegt De Mul, is vaak ten onrechte weggezet als misplaatste filmkunst. De scène is gebaseerd op een ervaring uit de werkelijkheid. Ball zei daarover in een interview: "Ik herinner me het gevoel dat ik getuige was van iets diepgaands en tegelijkertijd ongelooflijk alledaags."

In haar boek onderzoekt De Mul wat dit 'iets' is, en hoe het kan dat we dit iets tegelijkertijd als diepzinnig en alledaags kunnen ervaren.

Mooiste zin
"Dansen met een plastic zak." Geen zin, wel de titel van een hoofdstuk en het boek. Dit zie je toch voor je? Heb je verder geen woorden bij nodig.

Lelijkste zin
"In de dingervaring, die een sublieme ervaring is (daar het ding een onuitputtelijkheid is die als zodanig niet door de mens gekend kan worden), is een zekere spanning waar te nemen." Hoewel haar betoog zelden vervalt in filosofisch jargon, ontglippen De Mul zinnen die zo dik zijn dat ze onmogelijk in een plastic zak passen. Dat is jammer, want haar alledaagse onderwerp is gebaat bij alledaagse taal.

Reden om dit boek niet te lezen:
Omdat het betoog af en toe de ergernis weet op te roepen die Roland Barthes bij mij opriep toen ik filosofie studeerde. De Mul leunt ook stevig op deze Franse filosoof. De taal is bij Barthes ontoereikend om onze verwondering adequaat onder woorden te brengen. En als je het probeert zul je op onbegrip stuiten. Barthes: 'Zo bestaat ons hele leven uit een serie kleine eenzaamheden.' Vanaf mijn studententijd ervaar ik precies het tegenovergestelde: onze taal, geholpen door de kunst, de wetenschap, de filosofie, is een telkens opnieuw verbazingwekkend adequaat middel om onze verwondering onder woorden te brengen. Lukt het niet met woorden, dan proberen we het met een foto. In het geval van de eenvoudige plastic zak lukte ook dat niet, schrijft De Mul, en wat blijkt, we hebben nog een hulpmiddel: de film. En als ook die beelden weer dreigen weg te zakken, is er een filosoof die met een kort, helder betoog een onooglijk ding weer voor het voetlicht weet te plaatsen. Zo bestaat ons hele leven uit een serie kleine lichtpuntjes, momenten dat je je herkent in de weergave van ervaringen van onze medemens.

Reden om dit boek wel te lezen
Omdat De Mul slaagt in wat zij eigenlijk voor onmogelijk houdt. Waar we gewoonlijk door de plastic zak heenkijken, en het ding alleen achteloos als gebruiksvoorwerp pakken en wegwerpen, laat De Mul ons stilstaan bij het ding zelf. De Mul: "Zo is de plastic zak het grootste slachtoffer van de wegwerpcultuur en tegelijkertijd een belangrijke gids naar de dingen an sich." En wat die gids ons dan toont? Lees en kijk zelf.

Trouw tipt
1. Verkeerde plaats, verkeerde tijd Ton Derksen

2. Klassiek Anton van Hooff

3. Dansen met een plastic zak Elize de Mul

4. Geld & goed Arjan Broers

5. Religie zonder God Theo de Boer en Ger Groot

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden