Bespiegelen en overpeinzen op landgoed Keukenhof

Geuren en kleuren, dat is een dagje Keukenhof. Maar niet alleen in het voorjaar. Landgoed Keukenhof en het aangrenzende strandwalbos laten zich ook in de herfst van hun kleurrijke kant zien.

Een bleek zonnetje, dauwdruppels in het gras. De natuur staat op het punt al haar kleurenpracht breeduit tentoon te spreiden. Een mooie dag voor een bezoek aan de Keukenhof. Het kasteel Keukenhof, om precies te zijn, want achter de gesloten poorten van het gelijknamige bloemenpark aan de rand van Lisse zijn in deze tijd van het jaar hooguit tuinlieden te zien die bollen planten.

Voor de luister van het najaar is plaats op de rest van het landgoed, aan de overkant van de Stationsweg.

Het begint voorzichtig, met het rood van de klimop tegen de buitenmuur. Bladeren van een kastanje krijgen hun eerste gele en bruine randen. Tussen de frisse geuren die door de kasteeltuin spelen, mengt zich een vleug van rotting en bederf. De herfst laat zich eerder ruiken dan zien. Dat begint in augustus al. Wanneer het groen van de zomer nog onvergankelijk lijkt, sluipt de herfst de neus binnen. Een even complex als aangenaam aroma dat uitnodigt tot bespiegelen en overpeinzen. En dat past dan weer mooi bij de sfeer van een kasteel, van dit kasteel.

In een van de vertrekken wijst conservator Charlotte Ebers op een deurpost. Bij onderzoek zijn de verflagen een voor een weggekrabd, tot op het hout. Elke nieuwe laag weerspiegelt de smaak van de toenmalige bewoners. Dat detail is illustratief voor het hele kasteel. Laag over laag drapeerde de geschiedenis er grote en kleine verhalen.

Om te beginnen de naam. Het Keukenduin hoorde bij Slot Teylingen. Van die machtige burcht is alleen nog de ruïne aan de rand van Sassenheim over, maar de bezittingen strekten zich tot ver in de omtrek uit. De Keukenhof zou zijn naam hebben gekregen omdat Jacoba van Beieren in het Keukenduin de kruiden voor haar keuken plukte, zo luidt het verhaal. Dat klopt niet helemaal, weet Ebers. "Je denkt toch niet dat een kasteel de kruidentuin zeven kilometer verderop heeft liggen?"

Het Keukenduin was het jachtgebied van de heren van Teylingen. Behalve kruiden en bessen belandde voornamelijk wild uit deze bossen in de keuken van hun kasteel.

Toen VOC-kapitein Adriaan Maartensz. Block in 1641 het Keukenduin uitkoos om er een zomerverblijf te bouwen, gaf hij zijn landgoed de naam Keukenhof. Te midden van torens en aanbouwen is de vorm van het oorspronkelijke landhuis nog te zien. De formele, strakke aanleg van de Franse tuin moest later plaatsmaken voor een Engelse landschapstuin.

De gerenommeerde tuin- architect J.D. Zocher tekende voor het ontwerp, dat als een abstract kunstwerk in het kasteel aan de muur prijkt. De vijver en een belangrijk deel van de padenstructuur van het huidige bloemenpark Keukenhof zijn van de hand van Zocher. Sinds 1949 exposeren bloemenkwekers uit de Bollenstreek daar jaarlijks hun tulpen, narcissen en hyacinten, op het noordelijk deel van het landgoed. Van oorspronkelijke meubelstukken tot de doopjurk en de melktandjes van de laatste graaf, uit de hele geschiedenis van het kasteel zijn voorwerpen bewaard gebleven. Schilderijen, porselein, de boeken in de bibliotheek, de kranen in de badkamers of de pijl naar de 'Küchenverwaltung' die een Duitse soldaat tijdens de bezetting op een muur kalkte, allemaal vertellen ze een eigen verhaal. Speels daartussen staan, liggen en hangen de hedendaagse sculpturen van Jan Verschoor die het kasteel op dit moment tentoonstelt.

In een van de kamers geeft het verkleurde behang in fletse roodtinten een impressie van het omliggende landschap. Wanneer ik even later over het laarzenpad door dat landschap wandel, zie ik de taferelen terug. Een molen, een paar koeien bij een sloot, een weiland en een plukje bos. Alleen de bediende die de was doet aan de waterkant ontbreekt. Van een afstand is goed te zien hoe de herfsttinten voorzichtig bezit nemen van de bosrand, hoe ze het groen met de eerste tonen bruin en geel bestrijken. In dit vlakke land achter de duinen valt het Keukenhofbos op door de verrassende glooiingen, die aan het Gooi of de Veluwe doen denken. Schelpen in de zandgrond verraden dat de beboste heuvels ooit duinen waren. In de omgeving moesten veel van die duinen plaats maken voor de bollenteelt, maar de heren van landgoed Keukenhof hielden dit bos in stand. Ik ben ze er zeer erkentelijk voor.

De eerste blaadjes laten al los van de bomen, kinderen zijn op zoek naar eikels. Op last van de laatste graaf mogen alle inwoners van Lisse nog altijd een pasje ophalen voor gratis toegang tot de kasteeltuinen. Overige bezoekers betalen entree, maar krijgen in ruil daarvoor wel de permanente beeldencollectie te zien.

Werken uit de openbare ruimte waarvoor elders geen plaats meer was, krijgen in dit weeshuis van onze publieke kunstcollectie een tweede leven. Een Japanse student duwt een bejaarde landgenote in haar rolstoel over een van de paden. Ze lijken wat verbaasd dat er nergens tulpen bloeien. De schoonheid en de herfstkleuren van het landgoed vergoeden veel. Een dwarrelend blad landt zachtjes op het heldere blauw van een van de sculpturen.

Wandelrouteplanner Zuid-Holland

Wandelroutes door het Keukenhofbos en rond landgoed Keukenhof zijn onderdeel van het wandelnetwerk Bollenstreek. Dit netwerk wordt in 2016 opgenomen in een nieuwe regionale routeplanner. Deze Wandelrouteplanner Zuid-Holland beleefde afgelopen donderdag zijn lancering, aan de vooravond van het wandelweekend Hof van Delfland. Op de website is het eenvoudig zelf een wandeling via de knooppuntennetwerken in vrijwel de hele provincie uit te stippelen. De totale afstand, rustpunten en bezienswaardigheden verschijnen in beeld. Op termijn zal de planner een landelijk karakter krijgen. Eind van dit jaar zal ook het Wandelnetwerk Achterhoek toegevoegd worden. De verwachting is dat meer regio's in Nederland zullen volgen.

wandelnet.nl/knooppuntplanner

heerlijkbuiten.nl/wandelweekend

Kasteel Keukenhof

Alle informatie over openingstijden, rondleidingen en wandelmogelijkheden zijn te vinden op: kasteelkeukenhof.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden