'Besnijdenis is meer ceremonie dan operatie'

UTRECHT - Jaarlijks worden in Nederland tussen zes- en zevenduizend islamitische jongetjes besneden, meestal rond hun vijfde jaar. Alleen al in Utrecht zijn het er jaarlijks zo'n zeshonderd. Volgens de Ziekenfondswet mogen de kosten alleen worden vergoed op 'medische indicatie'. Dat betekent ziekenhuisopname en een operatie onder volledige narcose. Ruim de helft van de besnijdenissen -exacte cijfers zijn er niet -verloopt zo.

“In de rest van de gevallen gebeurt het tijdens een vakantie in het land van herkomst van de ouders”, zegt I. Akel, directeur van het Nederlands Centrum Buitenlanders. “Is er geen geld voor zo'n vakantie, dan nemen sommige ouders hun toevlucht tot illegale besnijders in Nederland of Duitsland. Met alle risico's van dien.”

Het Utrechtse project, waarbij de GG & GD de ingreep onder plaatselijke verdoving poliklinisch verricht, moet dat laatste voorkomen en meer ruimte bieden aan de feestelijke en ceremoniële kanten van de besnijdenis. Het is opgezet door het Centrum voor migratie en gezondheid van het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht. Ter voorbereiding verrichtte het NCB twee jaar onderzoek naar de medische besnijdenispraktijk in Nederland, België, Frankrijk en Duitsland.

Zorgverzekeraar Anova stemde in met vergoeding van de ingreep buiten het ziekenhuis. Deze kost 275 gulden, waarvan de ouders 25 gulden betalen. Dat is aanzienlijk goedkoper dan de behandeling in het ziekenhuis, die bijna duizend gulden kost.

“De besnijdenis is voor moslims een religieuze verplichting, net als bij de joden”, zegt Akel. “Het is een belangrijk feest voor kinderen en ouders, te vergelijken met de eerste communie bij katholieken. De familie wil er bij zijn, vaak wordt er gelachen en gebeden. Daarna vertrekt men meestal naar een afgehuurd zaaltje voor het echte feest. Het is leuk als de jongen dat kan meemaken, en niet half bewusteloos van de narcose.”

Het project wordt geleid door de Utrechtse hoogleraar sociale kindergeneeskunde T. Schulpen. Ook hij ziet de besnijdenis in de eerste plaats als een feestelijke gebeurtenis. “Het is medisch gezien een heel kleine ingreep. De bepaling dat uitsluitend vergoed wordt na medische indicatie leidt tot een flink beslag op kostbare operatiekamers. Ouders kunnen er niet bij zijn en het kind is de hele dag slaperig door de narcose. Dat moest toch beter te regelen zijn?”

Islamitische ouders moeten nu maar afwachten hoe hun huisarts, de specilist en het ziekenhuis tegenover besnijdenis staan. “Sommige ziekenhuizen willen er geen operatiekamers voor vrij maken, dus hanteren ze een wachtlijst van een jaar of weigeren ze zelfs de besnijdenis uit te voeren.”

Het project heeft volgens Schulpen niets met besnijdenis van meisjes en vrouwen te maken. “Dat is een ander verhaal. Vrouwenbesnijdenis is in Nederland verboden, en daar sta ik helemaal achter.”

De hoogleraar verbaast zich over de felle polemiek over het onderwerp in NRC Handelsblad. Gezondheidszorg-onderzoeker A. Mantel stelde vorige maand dat Nederlandse artsen niet aan de 'verminking' en 'mishandeling' van kinderen moeten meedoen, en dat besnijdenis van minderjarige jongens wettelijk moet worden verboden. Mantel beriep zich op de onschendbaarheid van het menselijke lichaam en op het zelfbeschikkingsrecht van kinderen.

Schulpen: “Tot twaalf jaar zijn het de ouders die voor het kind beslissen. Veel van die beslissingen zijn ingrijpender dan een besnijdenis. Over inentingen beslissen de ouders ook. Niet inenten is een gevaar voor de volksgezondheid. Maar als mensen om hun geloof het niet willen, dan bemoeien we ons daar toch ook niet mee? Tenzij er levens op het spel staan, natuurlijk.”

Dat is volgens Schulpen bij besnijdenis niet het geval, als het goed gedaan wordt tenminste. “Het wegsnijden van de voorhuid duurt heel even. Wij brengen nog een extra hechting aan, waardoor het risico op bloedingen en infecties minimaal is. De risico's van een algehele narcose zijn veel groter. En door de plaatselijke verdoving kan de jongen zelf zien wat er met hem gebeurt.”

Schulpen werkte jaren in Tanzania en Kenia. “Mantel heeft wel een punt, er is een conflict in waarden. Maar in een multiculturele samenleving kun je niet alleen maar zuiver en calvinistisch redeneren. Als er iets moet veranderen, moeten de betrokkenen dat zelf willen. Als de religie dit voorschrijft dienen we dit te respecteren. Waar bemoeien we ons eigenlijk mee?” Hij wijst erop dat ongeveer zestig procent van de Amerikaanse jongetjesbabies wordt besneden om hygiënische redenen. “Dat vind ik nou iets waar je vraagtekens bij kunt zetten.”

Geheel nieuw is het Utrechtse project niet. Sinds twee jaar worden in een Rotterdamse moskee al besnijdenissen onder medisch toezicht uitgevoerd. “Wij hopen meer aan de weg te timmeren”, zegt Schulpen. “De besnijdenis wordt uitgevoerd door chirurgen van het Academisch Ziekenhuis Utrecht. Komend jaar lopen er zestien huisartsen mee, zodat die de besnijdenis in het wijkgezondheidscentrum of hun eigen praktijk kunnen uitvoeren. We hopen dat het systeem binnen enkele jaren landelijk wordt overgenomen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden