Besmettelijke ziekte: bewondering voor Bond

Publiek en pers omarmen 'Spectre', de 24ste James Bond-film. Bij de eerste, 'Dr. No' met Sean Connery als 007, waren de media gereserveerder dan bioscoopgangers.

Speler. Avonturier. Spionnenvanger. Vrouwenveroveraar. De held van Ian Flemings internationale thrillers voor het eerst in de bioscoop!', schreeuwden de advertenties in de Nederlandse kranten voor de eerste James Bond-film 'Dr. No' begin 1963. Naast een pasfoto van hoofdrolspeler Sean Connery moesten vier verleidelijke vrouwen het oog plezieren. 'Nieuwe adembenemende 007-avonturen zullen volgen', werd er alvast bij gezet.

In Groot-Brittannië was de film al in het najaar van 1962 in première gegaan. Eigenlijk was het best vreemd dat het bijna tien jaar geduurd had voordat de romanfiguur van Ian Fleming voor het eerst op het witte doek verscheen. De boeken waren bestsellers.

De recensies van de film waren wisselend. Sommige critici vonden het ietwat plat vermaak of zagen een film die moeite had om te kiezen tussen thriller en parodie. Maar de meeste professionele kijkers zagen toch een slim gemaakte, spannende en tegelijkertijd grappige film.

Zou Dr. No echt aanslaan? Producer Harry Saltzman had er slapeloze nachten van. Tests met proefpubliek maakten hem minder zenuwachtig. Ook in werkelijkheid werd de film vol actie en met Bondgirl Ursula Andress oprijzend uit de branding door de bioscoopgangers enthousiast ontvangen. Drie maanden later waren de makers alleen al door de Britse kaartjes uit de kosten. En de film begon pas aan de verovering van het buitenland.

De tijd was er rijp voor. In het kilst van de Koude Oorlog (de Cubacrisis lag vers in het geheugen) sloegen spionageverhalen aan. De Amerikaanse president John F. Kennedy was bijvoorbeeld een fan van Flemings boeken.

Dr. No sloeg ook aan in Nederland. 'De vraag rijst of dergelijke seriefiguren niet uit de tijd zijn', vroeg De Telegraaf zich af. 'Maar de film antwoordt snel: modern opgezet, aangepast aan de verbeeldingskracht van de bioscoopganger van nu, zal hij beslist zijn weg vinden.'

Over de vertolking van 007 door Sean Connery schreef Het Nieuwsblad van het Noorden: 'Het is het mooie gladde werk, dat nu eenmaal hoort bij zo'n rol: altijd een tikje slimmer dan de slimste tegenstander, voortvarend in de al dan niet 'toegepaste' liefde en onfeilbaar op de revolver.' Over de film zelf: 'Behalve het 'atoomgegeven' is het verhaal tamelijk conventioneel. Maar de uitwerking is filmtechnisch zeer knap.'

Het Limburgs Dagblad sprak van 'een wervelende film'. Maar de recensent was niet vrij van roomse gewetensbezwaren: 'Wegens een herhaald cynisch neerschieten van de tegenstander, maar ook om enkele lichtzinnige scènes, waarin de hoofdpersoon zich op zijn avonturentocht stort, moeten we voorbehoud maken voor volwassenen.'

Daar kwam Osservatore Romano begin 1964 nog eens overheen. 'Toen wij de eerste 007-film zagen, was er niet veel voor nodig om te begrijpen dat het een gevaarlijk mengsel is van geweld, vulgariteit, sadisme en seks', schreef de spreekbuis van het Vaticaan. Dat de massa voor deze pulp bezweek, viel de kerk al zwaar. 'Maar nog grotere gestrengheid moet worden bewaard voor de intellectuelen die de gelegenheid hadden de zaak (Bond) te bagatelliseren en die af te doen als een buitenissigheid, instede daarvan de zaak zo serieus namen dat het een symbool van een tijdperk werd.' Conclusie: 'Hij die vandaag droomt James Bond te zijn, te doen wat hij doet, te doden of de meest abnormale ervaringen, die voor hem normaal zijn, te beleven, is een zieke.'

De tijden waren dusdanig aan het veranderen dat zulke waarschuwingen ook voor katholieke bioscoopgangers bijna een aanbeveling waren. Ook de kritiek vanuit de Sovjet-Unie dat Bond 'de personificatie van het kapitalistische kwaad' was maakte hooguit indruk bij communisten van de meest volgzame soort.

In het najaar van 1963 ging de tweede 007-verfilming 'From Russia with love' al in première. Voormalig melkboer en badmeester Sean Connery, de schurken en de Bondgirls hadden het publiek aan een touwtje.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden