Besef van wat eerlijk is verschilt per cultuur

'Sommige, maar niet alle aspecten van eerlijkheid zijn universeel'

JOEP ENGELS en REDACTIE WETENSCHAP

Eerlijk delen is een kwestie van beschaving. Dieren zijn niet zo. Een chimpansee wordt nog wel boos als de ander beter bedeeld wordt, alleen mensen hebben er moeite mee om zelf het grootste stuk te krijgen.

Volwassen mensen dan, bij kinderen moet dit besef groeien. Maar dat verschilt per cultuur, ontdekten Amerikaanse psychologen. Westerse kinderen vinden het rond hun tiende niet meer eerlijk als ze er zelf beter uitspringen, schrijven ze in het vakblad Nature. Kinderen uit andere culturen hebben op hun vijftiende nog weinig oog voor het onrecht dat een ander wordt aangedaan.

De onderzoekers willen niet beweren dat eerlijkheid in niet-westerse culturen slecht ontwikkeld is. Misschien komt dit besef daar op latere leeftijd, schrijven ze.

Het kan ook zijn dat de Amerikaanse kinderen hun voordeeltjes niet uit eerlijkheid verwierpen, maar om- dat ze dachten dat dit gedrag van hen verwacht werd. "Ons onderzoek toont slechts aan dat sommige aspecten van eerlijkheid univer- seel zijn, maar niet alle aspecten."

De psychologen bestudeerden het gedrag van 866 kinderen, tussen vier en vijftien jaar, uit zeven landen (Verenigde Staten, Canada, India, Mexico, Peru, Senegal en Oeganda). De kinderen zaten met z'n tweeën aan tafel, elk met een bakje voor zich waar een volwassene snoepjes in legde: allebei één, of vier voor het ene kind en één voor het andere. Eén kind mocht beslissen of hij het aanbod accepteerde. Bij een afwijzing kregen ze allebei niks.

De kinderen bleken al heel jong te begrijpen wat oneerlijk was en offerden liever hun - schamele - cadeau-tje dan dat ze moesten aanzien dat de ander meer kreeg. Amerikaanse en Canadese kinderen zagen ook af van hun vier snoepjes als er in het andere bakje maar één lag. De anderen haalden de oogst gewoon binnen. Op Oegandese kinderen na overigens. De onderzoekers begrijpen niet helemaal hoe dit komt. Wellicht lag het aan de vele westerse docenten op de school waar deze kinderen op zaten.

Dit onderzoek strookt met eerdere studies naar culturele verschillen in het besef van eerlijkheid, zegt Bastiaan Rutjens van de Universiteit van Amsterdam. In een open samenleving met een markteconomie, zoals de westerse, is het nodig dat mensen vertrouwen hebben in elkaar en in de veelal anonieme instituties, legt hij uit. "Daar hoort eerlijk delen bij."

De studie legt een ander probleem bloot, zegt hij. "93 procent van het sociaal-wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan met westerse proefpersonen, van wie twee derde ook nog eens Amerikaan is. Het is van groot belang om te onderkennen dat je daarmee geen universele uitspraken over de mens kunt doen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden