Beschuldingen genoeg, Assad ontkent

Er werden zo goed als zeker chemische wapens ingezet in Noord-Syrië, zeggen deskundigen. Maar door wie?

De beschuldigingen vlogen gisteren kriskras door de vergaderzaal van de VN-veiligheidsraad. De Amerikanen weten het zeker: Assad heeft dinsdag chemische wapens ingezet op de door rebellen bezette stad Khan Sheikhun in Syrië. Niets van waar, stelde Rusland tijdens de spoedzitting. Syrië bombardeerde een plek waar de rebellen aan chemische wapens werken. Het Assad-regime, de hoofdverdachte, ontkent.

Voor de Belgische chemische wapenexpert Jean Pascal Zanders staat als een paal boven water dat de internationale gemeenschap moet optreden na deze chemische aanval. 'Het is schrijnend dat het verbod op chemische oorlogsvoering ondergeschikt raakt aan geopolitieke belangen.'

Laten we bij het begin beginnen: is er volgens u een chemische aanval geweest?

"Na alles wat ik heb gezien denk ik van wel. Wat je op foto's en video's uit de getroffen stad ziet zijn samengetrokken pupillen van slachtoffers. Dat past bij de inzet van zenuwgassen, net als de ongecontroleerde spasmen.

"Anderzijds zou je bij een zenuwgasaanval verwachten dat slachtoffers een blos in het gezicht hebben of zwarte vingers en tenen; signalen van zuurstofgebrek. Dat zag ik juist niet op de beelden.

"Andere zaken, mensen die zuurstof krijgen toegediend duiden weer op het gebruik van een verstikkingsmiddel als chloor. Het is een gemengd beeld.

"Natuurlijk krijgen we via de sociale media geen echt overzicht. We weten bijvoorbeeld niet precies waar en wanneer de beelden zijn gemaakt."

De Russische bondgenoot van Assad zegt dat er geen chemische aanval was, maar dat een depot werd geraakt waar rebellen chemische wapens maken. Wat vindt u daarvan?

"Ik zet daar grote vraagtekens bij. Rusland probeert Syrië steeds uit de wind houden, ook als het om het gebruik van chemische wapens gaat en om de rapporten van de OPCW (de organisatie voor het verbod van chemische wapens, red) over het land.

"Ik heb nog niets gezien dat erop wijst dat een gebouw of fabriek in Khan Sheikhoun is gebombardeerd. Daarnaast weten we niet van andere terroristische groepen in Syrië, behalve IS, die chemische wapens proberen te maken. En IS is niet actief in de regio waar deze aanval plaatsvond. Daarom ben ik sceptisch over de Russische claim."

Functionarissen van de regering-Trump lieten vorige week doorschemeren dat Assad kan aanblijven. Denkt de Syrische leider dat hij nu alles kan maken?

"Het Witte Huis heeft aangegeven dat het met Assad moet kunnen samenwerken om IS te bestrijden. Dat interpreteert Assad inderdaad misschien als vrijbrief om te testen waar de grenzen van Washington liggen.

"Ik kan niet in zijn brein kijken. Mogelijk wil Assad Washington juist provoceren: laat maar zien wat je kaarten zijn. Vindt Washington het dan belangrijker het verbod op chemische wapens te handhaven, of kiest het voor samenwerking met Assad om IS te bestrijden?

"Wat mij het meest verontrust is dat Washington alleen nog maar reageert op gebeurtenissen en zelf geen leiderschap toont. Nog sterker, de regering-Trump legde de schuld voor deze chemische aanval bij Obama.

"In het algemeen geldt dat chemische wapens een zeer efficiënt terreurwapen zijn. Nadat een chemisch wapen is ingezet, weet je nooit meer zeker of je bestookt wordt met een normaal explosief, waarvoor je dekking kunt zoeken, of met een chemisch gas. Precies daarom heeft het een enorm terroriserend effect op de bevolking."

Wat moet er nu gebeuren?

"Syrië is tegenwoordig lid van het chemische wapenverdrag. Ieder gebruik van chemische wapens is een overtreding waartegen de internationale gemeenschap móet optreden. Ondanks alle internationale afspraken over het tegengaan van chemische oorlogsvoering, is het triest te zien dat politieke belangen zwaarder wegen.

"Het is extra schrijnend dat juist landen die het meest leden onder chemische wapens - Rusland in de Eerste Wereldoorlog, China in de Tweede en Iran - Assad het meest uit de wind houden."

undefined

Al in 1925 kwam er een verbod

Homerus schrijft al over de inzet van gifpijlen tijdens de Trojaanse Oorlog, rond 1200 voor Christus. Grootschalige inzet van chemische wapens begon een eeuw geleden tijdens de Eerste Wereldoorlog.

Aan de fronten werden chloor- en mosterdgas ingezet om efficiënter tegenstanders uit te schakelen. Zo'n 90.000 tot 100.000 doden waren rechtstreeks toe te schrijven aan de inzet van chemische wapens.

Daarna werden landen het in 1925 eens over een verbod op chemische en biologische wapens.

Dat weerhield Japan er niet van om de verboden strijdmiddelen te gebruiken bij zijn veroveringstocht door China eind jaren dertig.

Na de Tweede Wereldoorlog werden chemische strijdmiddelen minder gebruikt. Het leger van Saddam Hoessein zette het nog wel in tegen Iran tijdens de jaren tachtig.

Ook gebruikte Saddam in 1988 mosterdgas en blauwzuur tegen het Koerdische stadje Halabja, waarbij zo'n 5000 burgers stierven.

In 1995 deed de Japanse sekte Aum Shinrikyo een aanval met zenuwgas sarin op de metro van Tokio, waarbij 12 doden vielen en duizenden gewond raakten.

De laatste grote chemische oorlogsaanval werd gepleegd in 2013. Raketten gevuld met sarin werden door Assad's leger afgevuurd op het Oost-Ghouta district nabij Damascus. Bij die aanval vielen honderden doden.

Na deze aanval werd Syrië lid van de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) en werd het arsenaal van het land vernietigd.

Onduidelijk blijft of Assad bij deze opruimactie een deel van zijn voorraad heeft kunnen verbergen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden