Bescherm ons tegen gelovige narcisten

In een vrij land hoeven burgers niet beschermd te worden tegen de vrijheid van meningsuiting. Ook gelovigen niet.

Trouw heeft ruim aandacht besteed aan ons manifest ter verdediging van de vrijheid van meningsuiting (14 september) en aan de reacties daarop. Twee christelijke partijen (CDA en ChristenUnie) die we verzocht hadden ons manifest te ondertekenen – de SGP hebben we niet eens gevraagd – weigerden, maar het manifest is verder kamerbreed gesteund. Regeringspartij CDA ondertekende niet, coalitiepartner VVD wel: waterscheiding op een cruciaal moreel-maatschappelijk punt. Hebben gelovigen niets op met vrijheid van meningsuiting?

Wij zullen altijd het recht van gelovigen verdedigen om te verkondigen dat Adam uit klei werd gemaakt en dat God toen leven in hem blies, waarna God een rib uit Adams lijf trok en er Eva van maakte. We zullen er misschien een grapje over maken en dan zijn die gelovigen in hun godsdienstig narcisme gekwetst. Is dat erg?

Geert Jan Spijker, sprekend namens de ChristenUnie (Podium, 20 september), voegde ons toe: „Het manifest rept met geen woord over een ruimhartige bescherming van gelovigen”. Maar waartegen moeten gelovigen beschermd worden, ’ruimhartig’ nog wel? Tegen ander gedachtegoed? Andere verhalen over de ontstaansgeschiedenis van de aarde? Een ander mensbeeld, los van een persoonlijke God? Tegen de twijfel? Ik weiger mee te werken aan een barrière tegen de twijfel, omdat juist die twijfel zo menselijk is. Omdat die twijfel een ode aan de waarheid is. Omdat vragen stellen bijna altijd intelligenter is dan antwoorden geven.

Waartegen niet alleen opiniemakers en kunstenaars, maar ook de vrije meningsuiting beschermd moet worden is intussen wél duidelijk: tegen het narcisme der gelovigen die denken dat ze God zijn. En de terreur die er het gevolg van is.

Voorzover religies in strijd zijn met de mensenrechten, achten wij de vrijheid om repressieve dogma’s binnen godsdiensten te bestrijden hoger. Korter gezegd: wij toetsen woorden en daden van gelovigen gewoon aan de mensenrechten. In die zin kregen we bijval van predikant Aarnoud van der Deijl (Podium, 18 september) De staat, in casu de heer Donner, zei hij, moet zich niet bemoeien met de etiquette (klein fatsoen), maar alleen met de Grote Ethiek. Iemand stijf vloeken, begrepen wij uit dit stuk, heeft te maken met de regels van het ’kleine fatsoen’, de etiquette, net zoals Madonna aan het kruis, Gerard Reve die God zelf bestiaal-sodomaal penetreert, Monty Python, Mel Brooks, Paul de Leeuw, Louis de Funès et cetera. Deze dominee schaarde zelfs de hele Beeldenstorm onder zonden tegen het kleine fatsoen, begaan in opdracht van de geschiedenis, want anders was die corrupte katholieke kerk niet opzij gegaan voor het protestantisme. Van Deijl: „Hoe zou het gesteld zijn met de rechten van zwarten, vrouwen, homo’s als er niet mensen waren geweest die het fatsoen van hun dagen met voeten hadden getreden?” Amen.

Hier zijn we bij de kern: hoe hard mag je een ideologie verbaal aanpakken die je gevaarlijk acht? Hoe ’onfatsoenlijk’ mag je flagrante schendingen van de mensenrechten aan de kaak stellen? Hoe ’grof’ mag je worden als pauselijke ethiek mede miljoenen aidsdoden veroorzaakt? Moet je dan netjes blijven?

Er is de laatste dagen twijfel geuit of de vrijheid van meningsuiting in gevaar is. Wij herinneren nogmaals aan minister Donner die een artistieke uiting wil verbieden (Madonna). Diezelfde minister reageerde met een poging de godsdienst beter te beschermen toen Theo van Gogh door een godsdienstwaanzinnige werd vermoord. ’Submission’ kan niet meer vertoond worden. Zelfcensuur werd in brede kring aanbevolen tijdens de cartoonrellen, daarna door het WRR-rapport over de islam, alsmede door de schrijvers van het pamflet ’Eén land, één samenleving’ (Dijkstal, Meulenbelt c.s.) Kijk naar de censuur die werd toegepast op de afscheidsrede over antisemitisme in de Arabische wereld van de Utrechtse hoogleraar Pieter van der Horst. Er zijn voorbeelden van toneelstukken die door bedreiging niet gespeeld konden worden. In Berlijn is een opera afgelast uit angst voor moslimterreur.

Vrijheid van meningsuiting is nooit tegen burgers gericht. Alleen wie een monopolie op de waarheid claimt, heeft er iets van te vrezen. In een vrije samenleving geldt een concurrentie van ideeën. En het staat de burger vrij uit die stroom van ideeën naar believen te selecteren, om daaruit zijn persoonlijke levensvisie op te bouwen. Het levert mondige, nieuwsgierige burgers op, die het spirituele en het rationele in zich verenigen. In een vrij land. In een vrije samenleving.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden