Bescheiden handreikingen, maar toon rk kerk verandert

Het is wereldnieuws: de rk kerk zou zich milder willen opstellen tegenover homoseksuelen, samenwonenden en mensen die gescheiden en hertrouwd zijn. De race is nog niet gelopen.

De bisschoppen hebben een week vergaderd over hoe de kerk moet omgaan met mensen in 'onvolmaakte' relaties. In de geest van paus Franciscus ligt de nadruk op pastorale barmhartigheid. Die zou zwaarder moeten wegen dan het zonder pardon toepassen van de strikte kerkelijke leer over gezin en relaties. In een tussentijdse rapportage wordt die notie voor een aantal groepen uitgewerkt. De handreikingen zijn bescheiden, maar kunnen het begin zijn van een detente.

Wat staat er in de rapportage over homoseksuelen?

Tot vreugde van homobelangenorganisaties en afschuw van pro-gezinsorganisaties slaat rapporteur Péter Erdö (aartsbisschop van Boedapest) een verzoenende toon aan jegens homoseksuelen. Erdö stelt de vraag of christelijke gemeenschappen in staat zijn om homoseksuelen te verwelkomen door "hun seksuele oriëntatie te aanvaarden en op waarde te schatten". Maandag reageerde een aantal bisschoppen al getergd, hardliner Raymond Burke voorop. Net als de vorige twee pausen beschouwen Burke en andere conservatieve bisschoppen homoseksualiteit als 'intrinsiek ongeordend'. Hij noemt de rapportage 'onaanvaardbaar' en 'rampzalig' en beticht Erdö van manipulatie.

Geschrokken van de reacties kwam de perschef van paus Franciscus gistermiddag met een verklaring dat de rapportage niet meer dan een 'werkdocument' is waarover de bisschoppen nog in kleinere groepen vergaderen. Zaterdag komt de slotverklaring van de synode. Dan zal blijken of de omstreden passage over homoseksuelen de eindstreep heeft gehaald.

En samenwonen, mag dat nu wel van de kerk?

In de rapportage wordt erkend dat samenwonen 'wijdverbreid' is en voor veel mensen ook voldoende is. Rapporteur Erdö laat zich positief uit over mensen die samenwonen of alleen voor de wet getrouwd zijn als zij "diepe genegenheid, verantwoordelijkheid voor kinderen en standvastigheid tegen beproevingen" aan de dag leggen. Zulke relaties kunnen met de juiste pastorale begeleiding alsnog tot het sacrament van het huwelijk leiden.

Wat heeft de kerk katholieken te bieden die gescheiden zijn en - voor de wet - hertrouwd?

Kardinaal Walter Kasper, de 'huistheoloog' van paus Franciscus, heeft eerder gepleit voor het onder voorwaarden toelaten van deze groep tot de eucharistie. Zijn pleidooi leidde tot felle reacties uit conservatieve hoek. In de tussenrapportage wordt een versoepeling van het verbod wel genoemd, maar dat zou 'maatwerk' moeten zijn. Dat heeft weer kritiek uitgelokt: als je dan toch van de regel afwijkt, kun je hem misschien maar beter afschaffen. Minder omstreden zijn voorstellen om de procedure voor het ontbinden van een kerkelijk huwelijk te vereenvoudigen.

Krijgen 'onvolmaakte' samenlevingsvormen niet erg veel aandacht?

Het gezin (man en vrouw die trouwen en kinderen willen krijgen) is en blijft voor de rk kerk de ideale samenlevingsvorm. Daar tornt geen bisschop aan. Pro-gezinsorganisaties vrezen niettemin hun monopolie te verliezen. Ze noemen de rapportage 'verraad' aan de waarden waarvoor de kerk hoort te staan. Hun bezwaren hebben in zoverre gehoor gevonden dat enkele bisschoppen hebben gewaarschuwd voor te veel aandacht voor 'onvolmaakte familierelaties'

Welk vervolg krijgt de synode?

Alle bisschoppen krijgen de opdracht om de conclusies van deze buitengewone bisschoppensynode in eigen land te bespreken. Dat is voor belangenorganisaties het moment om te proberen invloed uit te oefenen. In oktober 2015 komen de bisschoppen weer in Rome bijeen, voor een reguliere bisschoppensynode. Die moet pastorale richtlijnen vaststellen.

Hoe treedt paus Franciscus uit dit strijdperk?

In termen van winnaars en verliezers zal de paus deze synode waarschijnlijk winnen. Niet alleen de toon zal veranderen, maar ook de manier waarop de kerk mensen tegemoet treedt. De synode geldt als vuurproef voor paus Franciscus om definitief zijn stempel te zetten. Hij maakt zich sterk voor een barmhartige kerk die mensen niet veroordeelt, maar op weg helpt. Of zoals Wilfrid Fox Napier, de aartsbisschop van Durban, het gisteren uitdrukte: "Laten we van de barse taal afstappen die mensen van de kerk vervreemdt. Het is niet gezegd dat we de leer moeten veranderen, maar we hoeven ook hun levensstijl niet te veroordelen."

De uitkomst van de synode is van groot belang voor het gezag van de paus. Bij winst zal hij meer steun krijgen voor het hervormen van het bestuursapparaat (Curie) en het op orde brengen van de financiën van het Vaticaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden