Beschaving troef tijdens oprichting van 'Alternatief voor Duitsland'

Duitse eurosceptici zonder populistische retoriek kunnen het Merkel nog moeilijk maken

BERLIJN - "Als de euro faalt, dan faalt Europa." Het is een veel geciteerde uitspraak van bondskanselier Angela Merkel. Maar Bernd Lucke, dertig jaar lang haar partijgenoot, ziet dat radicaal anders. "Als de euro faalt, dan falen Merkel en haar hele regering", roept hij zijn gehoor in Berlijn toe. "Dan falen CDU, CSU, FDP, SPD en Groenen. Maar dat is helemaal niet erg."

Hij roept het triomfantelijk en de zaal triomfeert mee. De meer dan 1300 deelnemers aan het oprichtingscongres van de partij 'Alternatief voor Duitsland' (AfD) barsten uit in gejuich en applaus. Dat doen ze vaak tijdens de toespraak van Lucke. Vier keer komen ze er zelfs voor uit hun stoelen en aan het slot klappen ze minutenlang door.

Luckes toespraak is doorspekt met kritiek op de gevestigde partijen en hun eurokoers. Zelfs de naam van de nieuwe partij is een rechtstreekse sneer naar Merkel, die telkens weer zegt dat haar beleid 'zonder alternatief' is. "Maar niets op deze wereld is zonder alternatief. Ook politieke partijen zijn dat niet. Het alternatief zijn wij! Het alternatief voor Duitsland!"

Met grote eenstemmigheid nam het congres het programma aan waarmee de partij komende herfst de verkiezingen wil ingaan. Veel te amenderen viel er ook niet, want het programma is niet groter dan tweeënhalf A4'tje. Het belangrijkste punt staat voorop: "Wij eisen een geordende opheffing van de eurozone. Duitsland heeft de euro niet nodig."

De partij eist geen onmiddellijke herinvoering van de D-mark, al is die optie wel bespreekbaar. Ze kan zich ook meerdere eurozones naast elkaar voorstellen, die recht doen aan de verschillen in economische ontwikkeling. Het AfD is geen radicale anti-euro- of anti-Europapartij. Ze wil alleen dat alternatieven voor de euro serieus worden besproken.

Dat klinkt allemaal redelijk, zo redelijk als de mensen in de zaal er uitzien. Merendeels mannen in de bloei van hun leven, type leraar economie op een middelbare school. Ook de initiatiefnemers zijn van het redelijke soort. Onder hen een groot aantal hoogleraren economie, voorop de vijftigjarige Lucke, verbonden aan de universiteit van Hamburg.

Drie dingen staan voor het AfD centraal, zegt Lucke een- en andermaal in zijn toespraak. Dat zijn economie, democratie en rechtsstaat. Hij betoogt dat de regeringen van de Bondsrepubliek al ongeveer tachtig keer het Verdrag van Maastricht hebben geschonden, bijvoorbeeld door boven de beruchte 3-procentsnorm voor het begrotingstekort uit te schieten. Een verdrag dat ze niet eens in een referendum aan het volk hebben voorgelegd.

Juist die overdaad aan redelijkheid maakt het AfD gevaarlijk voor Merkels coalitie. De afgelopen maanden hebben zich 7500 leden aangemeld; 600 afkomstig van de CDU, 130 van de CSU en 372 van de FDP. Uit de linkerhoek is het aantal aanmeldingen veel geringer.

Wat het AfD in ieder geval niet wil, is een opvangbekken zijn voor radicale Europahaters uit het extreem-rechtse kamp. Voormalige NPD'ers blijven buiten. En daar stonden ze: door politie op afstand gehouden van Hotel Intercontinental waar het AfD vergaderde, stonden vier NPD'ers anti-Europaleuzen te schreeuwen.

Anti-europartijen in andere Europese landen
Italië: de partij Movimento No Euro wil terug naar de Italiaanse lire. Ook Beppe Grillo, leider van de Movimento 5 Stelle of Vijfsterrenbeweging, is bereid om de euro te verlaten ten gunste van de oude munt.

Frankrijk: de extreem-rechtse partij Front National, onder leiding van Marine Le Pen, wil terug naar de Franse frank. 'Laat de euro een natuurlijke dood sterven', is haar mantra.

Finland: Perussuomalaiset, 'Ware Finnen', is op dit moment de grootste oppositiepartij van het land en keert zich tegen de Europese Unie en de Navo. Hiermee is de partij onder leiding van Timo Soini ook anti- euro.

Nederland: de Partij voor de Vrijheid is anti-Europa en wil terug naar de gulden. Ook de Anti Europa Partij, die niet genoeg stemmen wist te behalen tijdens de verkiezingen van 2012, wil uit de euro stappen.

Estland: de Estse Onafhankelijkheidspartij pleit voor een terugtrekking uit de EU en was niet blij met de overgang naar de euro als officiële munt in 2011.

Oostenrijk: Team Stronach wil af van de euro in haar huidige vorm door hiernaast ook een eigen munt te hebben, waarvan de waarde fluctueert volgens de fiscale en financiële kracht van het land. Het is een van de weinige anti-europartijen die niet anti- immigratie is.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden