Bertha Hertogh

Bertha Hertogh (\N)

Toen ze 13 was, in 1950, haalde Bertha Hertogh het wereldnieuws. Ze was de inzet van een juridische voogdijstrijd die tot hevige rellen in Maleisië leidde. Bertha werd op 24 maart 1937 als Huberdina Maria geboren in een rooms-katholiek gezin op Java in het toenmalige Nederlands-Indië.

Haar vader, Adrianus Petrus Hertogh, was sergeant in het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger. In Indië had hij zijn echtgenote Adeline Hunter ontmoet.

Japanse troepen maakten sergeant Hertogh in 1942 krijgsgevangen. Tot 1945 zat hij vast in Japan. Het vaderloze gezin verbleef in 1942 bij de moeder van Adeline waar eind december het zesde en jongste kind werd geboren.

Volgens Adeline overreedde haar moeder haar om de 5-jarige Bertha enkele dagen in Bandoeng te laten logeren, bij een vriendin van haar moeder, de kinderloze Javaanse Aminah binte Mohammad. Toen die begin januari 1943 nog niet terug was met het meisje ging Adeline Hunter op onderzoek uit.

Japanse soldaten arresteerden haar, en brachten haar naar een interneringskamp. Vijf van haar zes kinderen kreeg ze bij zich. Bertha bleef onvindbaar, ook na het einde van de oorlog in 1945.

Aminah binte Mohammad heeft die lezing van Adeline Hunter steeds bestreden. Toen zij Bertha meenam, betrof het geen logeerpartij, maar een adoptie. Zij voedde Bertha islamitisch op en gaf haar de naam Nadra binte Ma’arof.

Pas in 1950 slaagde het echtpaar Hertogh erin om Bertha/Nadra op te sporen. Aminah en Nadra, die een hechte band hadden gekregen, woonden in Maleisië. Bertha kleedde zich Maleisisch en sprak alleen Maleisisch. Aminah weigerde het meisje af te staan.

Het kwam tot een juridisch gevecht, waarbij een extra complicatie kwam kijken: het huwelijk van de 13-jarige Bertha met de 22-jarige Mansoor Adabi. In laatste instantie wonnen Bertha’s echte ouders. De uitspraak van de rechter leidde tot rellen waarbij doden en gewonden vielen. Islamitische inwoners van Maleisië beschouwden het vonnis als een koloniale, tegen de islam gerichte daad van de christelijke Engelse overheersers.

Bertha kreeg in Nederland – waar ze nog nooit was geweest – een groots ’welkom thuis’. Ze paste zich zo goed en zo kwaad als het ging aan. Ze werd weer katholiek, groeide op, trouwde en kreeg elf kinderen. In de jaren ’70 liep het huwelijk stuk. Bertha moest in 1976 voor de rechter komen op beschuldiging van het beramen van een moord op haar echtgenoot. Ze werd vrijgesproken, maar de breuk met haar man was inmiddels onherstelbaar.

Eén keer, in 1999, ging ze terug naar Maleisië, voor een televisieuitzending. Fu Works en IDTV werken aan een documentaire en een speelfilm over haar leven. Ook is een boek in voorbereiding. Bertha Hertogh overleed op 8 juli aan leukemie. Ze heeft haar lichaam ter beschikking gesteld van de wetenschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden