Beroemd romanschrijver schrijft draak van een filosofieboek

Peter Bieri: Hoe willen wij leven? Wereldbibliotheek,Amsterdam. 93 blz euro15,90.

Over de schrijver
Onder het pseudoniem Pascal Mercier schreef Peter Bieri onder meer de bestseller 'Nachttrein naar Lissabon'. Toch voelt de Zwitserse schrijver zich allereerst filosoof. Hij was tijdens zijn werkzame leven verbonden aan de Vrije Universiteit van Berlijn en was ook lid van de Akademie der Wissenschaften. Over zijn veel bekendere alter ego zei Bieri ooit: "Pascal Mercier gebruik ik enkel op het omslag van mijn romans. Ik verberg me een beetje achter die naam omdat ik als schrijver van romans toch een ander, onzekerder avontuur inga dan bij mijn eigenlijke, ernstig te nemen beroep: filosofie doceren aan de universiteit."

Over het onderwerp
De titel van het boek is het onderwerp van het boek. Maar om iets meer over het onderwerp te zeggen is het toch zinnig het fictionele werk van Bieri te vergelijken met zijn non-fictie.

In de roman 'Nachttrein naar Lissabon' besluit de leraar Raimund Gregorius plotseling zijn leven radicaal om te gooien: middenin een les geeft hij er de brui aan en vertrekt met de nachttrein naar Lissabon. Daar zoekt hij sporen van Amadeu de Prado, een schrijvende Portugese arts, die de meest essentiële ervaringen van het leven zo indringend weet te verwoorden dat Gregorius er niet meer van loskomt. Als hij alles over Prado weet, weet hij ook hoe hij zijn eigen leven moet leiden. En moet veranderen. Denkt Gregorius. Achterliggende vragen: kunnen wij onszelf kennen, hoe moeten wij veranderen, hoe willen wij leven?

Als filosoof pakt Bieri nu dezelfde onderwerpen op. Hoe kunnen wij zelf bepalen hoe ons leven zich voltrekt? Belangrijke vragen daarbij zijn: wat zou een autonoom leven zijn? En: waarom is zelfkennis belangrijk?

Peter Bieri wordt gerekend tot de filosofen van de levenskunst, een populaire stroming binnen de huidige filosofie. Volgens Joep Dohmen, een van de Nederlandse vertegenwoordigers van die stroming, is levenskunst een filosofische discipline die antwoorden geeft op de moeder van alle vragen: hoe moet ik leven? Dohmen ziet levenskunst als een ontwikkelingstaak, een soort morele Bildung.

Lelijkste zin
'Wat we nu kunnen zeggen is: ons leven is autonoom als het ons lukt het zowel innerlijk als naar buiten toe in overstemming met ons zelfbeeld te leiden, als het ons lukt bij ons handelen, denken, voelen en willen degene te zijn die we graag zouden willen zijn.' Amen, dacht ik, toen het me na drie keer lukte de zin tot het einde toe te lezen, zonder met mijn gedachten af te dwalen.

Reden om dit boek niet lezen
In een goede roman komen personages zo tot leven dat je als lezer tijdelijk hun leven leidt. Of dat je de personages ervan zou willen weerhouden die fatale keuze te maken: doe het niet! Er zijn fictieve personages die we beter kennen dan onze beste vrienden. Misschien zelfs beter dan onszelf. Die personages begeleiden ons gedurende ons leven. Hun twijfel kan mijn twijfel zijn, hun afkeer van de mensheid kan de mijne worden. Ik ben met het lezen van 'Het Bureau' van Voskuil verschillende keren gestopt omdat ik het te goed vond. Ik herkende me zozeer in hoofdpersoon Maarten Koning, dat zijn visie op de wereld de mijne verduisterde, wat mij te veel deprimeerde.

Ook het boek van Bieri legde ik weg. Niet omdat het me deprimeerde of omdat ik me erin herkende. Welnee. Toen Hamlet op een dag gevraagd werd wat hij aan het lezen was, liet Shakespeare hem antwoorden: "Words, words, words". Dat geldt ook voor dit boek. En dat terwijl het veel dunner is dan de romans die Mercier schrijft.

Nog een voorbeeld: "Mensen die zichzelf grondig kennen, ontmoeten elkaar anders dan mensen die geen overzicht over zichzelf hebben. De ontmoetingen zijn levendiger, zorgvuldiger en interessanter. Ook daarom is zelfkennis een groot goed."

Ik betwijfel of ik mijzelf grondig ken, maar ik weet wel dat mijn kinderen dat nog niet doen. Toch ken ik weinig ontmoetingen die levendiger zijn, zorgvuldiger en interessanter dan die met mijn kinderen. En als levenskunst een soort morele Bildung is, dan lijkt het mij belangrijk te leren dat elke ontmoeting in het dagelijks leven levendig kan zijn en zorgvuldig. En interessant. Mits je er de tijd voor neemt, en er de aandacht voor weet op te brengen. Dat kan alleen als je je tijd en aandacht niet verspeelt aan dit soort boeken. Er is één ding beter dan lezen, en dat is leven.

Trouw tipt
1.Religie zonder God Theo de Boer en Ger Groot

2.Schuldgevoel Coen Simon

3.Neurofilosofie van de geest (cd) Herman Philipse

4.Tocqueville, profeet van de moderne democratie Andreas Kinneging, Paul de Hert & Stefan Somers

5.Verslaafd aan denken Jan Geurtz

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden