Bernhards wereldverbeteraar is wat al te radicaal kaalgeschoren

THEATER

De wereldverbeteraar Toneelschuur Producties **

Hij moet het helemaal van zijn stem hebben, de wereldverbeteraar die de wereld wil afschaffen om haar te verbeteren. We zien zijn gezicht niet eens. In het halfduister staat hij daar, voor een enorm pikzwart zeil, dat de verlichte ruimte erachter afschermt. Alleen onderdoor piept traag veranderend licht, waardoor zijn lang uitgerekte schaduw telkens verschuift, vervaagt, opdoemt.

Hiernaar kijken wordt welhaast een marteling, ook omdat, zelfs na een uur, het gezicht van de orator niet te onderscheiden is. De ogen sluiten en alleen luisteren is geen optie. Het is tenslotte geen hoorspel, maar toneel. Maar waarom dan zo donker? De man enkel een gestalte?

Deze enscenering van 'De wereldverbeteraar' (1978) van Thomas Bernhard roept heel wat meer vragen op dan dat ze verheldert. Wellicht hoopt regisseur Erik Whien de toeschouwer op deze manier mee te sleuren in de waan van de man die veel wil, maar onmachtig is. Zoals zoveel figuren in Bernhards stukken alles en iedereen verketteren, maar niet in staat zijn er iets anders tegenover te stellen. Zichzelf voortdurend tegenspreken ook.

Dat is tragisch en komisch tegelijk. En heeft context nodig. Van een omgeving. Waar de gedachtenstroom tegenaan stuitert en op afketst. En zo de machteloosheid ervan zichtbaar maakt. Als van een clown die steeds weer in dezelfde mislukte act volhardt.

Het publiek is door de duisternis al buitenspel gezet, maar ook de vrouwenrol, die Bernhard er niet voor niets in heeft geschreven. Schijnbaar onbelangrijk en tekstloos, maar o zo essentieel als de door deze filosoof als meubelstuk behandelde weerstand, die zijn gepraat als vanzelf relativeert.

Net als de donkerte is het schrappen van deze figuur, dunkt me, een misverstand. Whien abstraheert De wereldverbeteraar, maar Bernhard is geen Beckett. Zijn werk is, ook al is het in feite plotloos, meer verwant met dat van een Albee, om maar een dwarsstraat te noemen, dan je zou denken. Net zoals Martha en George in de 'Virginia Woolf' Nick en Honey als publiek van hun spelletjes nodig hebben, zo hebben ook zijn personages tegenspel nodig. En dat móet je zien.

Deze Wereldverbeteraar is wat al te radicaal kaalgeschoren. Het is dat hij wordt gespeeld door Sanne den Hartogh, een gewoon al prachtige acteur, die met een fenomenale tekstbehandeling het filosofische nihilisme scherp uiteenrafelt. Dat je daar met je oor op gedrukt wordt, is mede te danken aan de donkerte. Dat dan weer wel.

Tournee t/m 15-4. Info: www.toneelschuurproducties.nl

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden