'Bernhard had iets tragisch'

biografie | Prijswinnend biografieschrijver Dik van der Meulen waagt zich aan de omstreden echtgenoot van koningin Juliana.

Met het plan een biografie te schrijven van prins Bernhard loopt historicus/neerlandicus Dik van der Meulen (1953) al heel lang rond. Hij bezocht met dat idee in zijn achterhoofd bijvoorbeeld het laatste defilé van Bernhard in Wageningen in 2004, vlak voor zijn dood. "Er kwamen telkens andere dingen tussendoor. Maar nu gaat het er van komen."


Dat Van der Meulen de ambitieuze taak op zich neemt om het leven van de omstreden Bernhard in kaart te brengen, mag goed nieuws worden genoemd. Hij won in 2003 de AKO-literatuurprijs met zijn biografie van Multatuli, de tweede keer dat een non-fictieboek die eer te beurt viel. In 2014 kreeg Van der Meulen de Libris Geschiedenis Prijs voor zijn biografie van Willem III.


Annejet van der Zijl schreef al de biografie van Bernhard tot aan de oorlogsjaren. Volgens Van der Meulen zal zijn boek zowel een aanvulling hierop zijn als een zelfstandig te lezen boek. "De jeugdjaren van de prins heeft Annejet uitstekend beschreven, vind ik. Zij heeft hem goed gekarakteriseerd. Dat was de reden dat ze bij 1940 een streep trok. Ze vond dat Bernhard daarna niet meer veranderde."


Van der Meulen wil de draad van Bernhards leven een paar jaar daarvoor oppakken: het moment dat de prins in 1936 zich met prinses Juliana verloofde en in Nederland kwam wonen. "Annejet en ik hebben hier al enige tijd overleg over. Haar archief over Bernhard staat al enkele jaren bij mij op zolder."

undefined

Schandalen

Hoe vol het leven van Bernhard ook was met schandalen en vermeende schandalen, deze zullen niet de uitgangspunten vormen van zijn boek, dat nu de werktitel 'Prins Bernhard en zijn tijd' heeft. "Ik wil beschrijven hoe hij langzaam wordt ingehaald door de tijd. De man werd voor de oorlog binnengehaald als een held, als de redder van de Oranje-dynastie. Tijdens de oorlog kreeg hij de aura van een verzetsheld. Ook de Greet Hofmans-affaire (ophef aan het hof over de aanwezigheid van een gebedsgenezeres, red.) kwam hij ongeschonden door. Dat het beeld van hem daarna drastisch veranderde, kwam door jullie, de pers. Plotseling gingen journalisten schrijven wat er echt gebeurde. Daar was het beeld van Bernhard niet tegen bestand. De wereld om hem heen veranderde in razend tempo, maar hij bleef dezelfde man. Dat geeft hem, vind ik, iets buitengewoon tragisch."


De biografie moet volgens Van der Meulen een geschiedenisboek worden dat veel over het naoorlogse Nederland gaat vertellen. "Bernhard is daar de perfecte figuur voor. Hij was nauw betrokken bij veel kwesties. Hij heeft Churchill goed gekend en zelfs met Hitler gesproken. Ik wil die tijd beschrijven vanuit het perspectief van Bernhard."


Eind vorig jaar deed Jolanda Withuis' biografie van Juliana veel stof opwaaien. Dat kwam niet in de laatste plaats doordat Bernhard daarin naar voren kwam als een onbetrouwbare en slechte echtgenoot. Hoe zijn biografie zich tot die van Withuis gaat verhouden, daarover kan Van der Meulen nog geen zinnig woord zeggen.


"Mensen vinden dat Cees Fasseur het wat meer voor Bernhard opneemt en dat Withuis meer de kant van Juliana kiest", zegt Van der Meulen. "Het is niet mijn bedoeling daar een keuze tussen te maken. Natuurlijk zal ik mijn eigen mening in het boek laten doorklinken, dat doet elke biograaf, maar welke kant die opgaat weet ik niet."


Wanneer het boek, dat zal worden uitgegeven door Querido, verschijnt, is moeilijk te zeggen. Van der Meulen werkt nog aan de biografie van koopman/etnograaf/diplomaat Hendrik Muller die over twee jaar verschijnt. Hij gaat de komende tijd proberen toegang te krijgen tot het archief van het Koninklijk Huis, maar of dat lukt is ongewis.

undefined

De gesloten deur van het koninklijk archief

Cultuurhistoricus en Buitenhof-presentator Marcia Luyten maakte kort geleden bekend dat zij werkt aan een biografie van koningin Máxima. In het boek wil ze belichten hoe Máxima de taak van koningin van Nederland vervult, hoe ze hierop is voorbereid en hoe ze zich ontwikkelde van een jonge Argentijnse vrouw tot het populairste lid van het Nederlandse Koninklijk Huis.


Waar Van der Meulen nog een kleine kans maakt om toegang te krijgen tot het Koninklijk Huisarchief, zal Luyten het zonder die bron moeten doen. Het zal voor haar sowieso moeilijker zijn om andere gegevens te vinden dan het materiaal dat nu al voor iedereen verkrijgbaar is. Mensen die Máxima van nabij kennen zullen niet gauw over haar uit de school klappen. Wie dat wel doet, dreigt door het koningshuis te worden buitengesloten.


Van der Meulens probleem is bijna spiegelbeeldig. Hij dreigt te verzuipen in de bronnen over Bernhard. Alleen al over de Lockheed-affaire en de zaak rond gebedsgenezeres Greet Hofmans hebben betrokkenen uitgebreid verteld.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden