Berlijns filmfestival op de proef gesteld

Op de Berlinale zijn politiek en geschiedenis nooit ver weg. Zwaartepunten zijn dit jaar de Tweede Wereldoorlog en het perspectief van kinderen en jongeren.

BERLIJN - Het Internationale Filmfestival Berlijn is altijd wat socialer en politieker dan andere grote festivals. Hoe geëngageerd het is, kan het nu bewijzen. Vorig jaar won de acteur Nazif Mujic de Zilveren Beer voor de beste mannelijke acteerprestatie. Hij speelde de hoofdrol in de half-documentaire film 'Een episode uit het leven van een schroothandelaar'. Mujic speelde zichzelf: een Roma in Bosnië aan de rand van het bestaan.

Nu zit Mujic in een opvangcentrum voor vluchtelingen in Berlijn. Hij krijgt geen asiel. In maart moet hij terug naar zijn land. Enkele weken geleden ontdekte een journalist hem in zijn armzalige onderkomen. De journalist sloeg alarm. Sindsdien loopt bij de familie Mujic de pers in en uit. En inmiddels heeft zich ook een advocaat gemeld, betaald door het filmfestival. Festivalleider Dieter Kosslick is hoogstpersoonlijk in actie gekomen voor zijn 'steracteur'.

Hij moet wel. De 64ste aflevering van de Berlinale staat voor de deur, alle ogen van de internationale filmwereld zijn op het festival gericht. Kosslick moet zijn reputatie als politiek betrokken festivalleider hooghouden. Vooral nu de programmering van het komende festival niet uitblinkt in sociaal engagement. Behalve dan in de Erebeer voor het oeuvre van Ken Loach, de Engelse grootmeester van het sociale filmdrama.

Het festival legt zich van tevoren nooit op thema's vast, benadrukt Kosslick. "We kijken of de films die rond deze tijd worden afgerond, voor ons geschikt zijn." Wat niet wegneemt dat er dan vanzelf wel bepaalde zwaartepunten ontstaan. "Zo hebben we dit jaar bijvoorbeeld een hele cluster films rond de Tweede Wereldoorlog", zegt Kosslick. "En veel films vanuit het perspectief van kinderen."

Nazi-roofkunst
Wat de Tweede Wereldoorlog betreft, kijkt men in Berlijn met spanning uit naar 'The Monuments Men', de film van George Clooney die verrassend nauw aansluit bij de actualiteit. In Duitsland is het debat over door de nazi's geroofde kunst heftig opgelaaid nadat vorig jaar een enorme schat aan verdwenen kunstwerken boven water was gekomen. In 'The Monuments Men' gaat het over nazi-roofkunst.

Centraal in de film staat een groep historici, kunstenaars en museumdirecteuren die zich in dienst stelt van het Amerikaanse leger terwijl dat bezig is Europa van de nazi's te bevrijden. Hun taak is de kunstschatten die de nazi's overal uit de musea hebben geroofd, voor vernietiging te behoeden. Clooney maakte er een actiefilm van met naast hemzelf sterren als Matt Damon en Cate Blanchett.

Eveneens actueel is de film 'The Decent One' ('De fatsoenlijke') van de Israëlische regisseur Vanessa Lapa. Na talloze omzwervingen is het privé-archief van Heinrich Himmler, de voornaamste uitvoerder van de holocaust, recent in haar bezit gekomen. Aan de hand van Himmlers brieven en foto's zoekt ze naar een antwoord op de vraag wat iemand bezielt om vanuit Auschwitz naar zijn vrouw te schrijven: "Een hoop werk, maar het gaat goed met me."

Verder komt de Tweede Wereldoorlog aan bod in Volker Schlöndorffs film 'Diplomatie', een kamerspel over een Zweedse diplomaat die verhindert dat de Duitsers Parijs opblazen. En in 'Night Will Fall', een documentaire over de film waarin de Britten in 1945 Hitlers concentratiekampen wilden onthullen (en die door Alfred Hitchcock zou worden gemonteerd). De film, ook wel 'the missing Hitchcock' genoemd, is nooit afgemaakt.

Görlitz
Tenslotte is de Tweede Wereldoorlog in meer overdrachtelijke zin thema in de met veel tamtam omgeven openingsfilm van het festival: 'The Grand Budapest Hotel'. Het doldwaze melodrama van regisseur Wes Anderson speelt in een verzonnen kuuroord in een eveneens verzonnen Centraal-Europees land. 'Hoofdpersoon' is een luxe hotel, dat achtereenvolgens onder een kapitalistisch, een fascistisch en een communistisch regime moet overleven.

Berlijn krijgt de wereldpremière van deze Amerikaanse productie omdat de film mede in Duitsland is geproduceerd. De opnamen vonden plaats in het stadje Görlitz aan de Pools-Duitse grens. Görlitz heeft het Derde Rijk en de DDR vrijwel onbeschadigd overleefd en biedt daarom fraaie coulissen voor historische films. Zoals een prachtig warenhuis uit de jaren tien, dat voor de film van een leegstaand pand werd omgetoverd in een luxe hotel.

Wonen in Görlitz is de laatste jaren erg in trek bij gepensioneerden uit heel Duitsland en ook uit Polen. Nog altijd praten de bewoners over de maanden dat het centrum werd overspoeld door Andersons filmcrew en ze in de café's zomaar Hollywood-sterren herkenden als Ralph Fiennes, William Dafoe, Jeff Goldblum, Bill Murray en Tilda Swinton, als die tenminste was afgeschminckt en er niet uitzag als de stokoude dame die ze in de film speelt.

'Kinderen en jeugd'
Het tweede zwaartepunt dat festivalleider Kosslick in het Berlinale-programma vaststelt, betreft films uit het perspectief van kinderen of jongeren. In het hoofdprogramma zitten er verschillende, onder andere uit Duitsland ('Kreuzweg'), Frankrijk ('La belle et la bête), Argentinië ('La tercera Orilla') en Oostenrijk ('Macondo').

Nederland is dit jaar matig vertegenwoordigd op de Berlinale. Maar juist in de categorie 'kinderen en jeugd' zijn er enkele opmerkelijke inzendingen. Zo zijn er meerdere korte films in dat genre te zien. En in het jaarlijks terugkerende programma 'Generation' beleven ook twee langere Nederlandse films hun wereldpremière.

Lourens Blok komt met 'Midden in de winternacht', over een jongetje en een sprekende eland. En actrice Tamara van den Dop vertoont haar tweede langere film (na 'Blind'). 'Supernova', met Gaite Jansen in de hoofdrol, gaat over een familie die in een gevaarlijke bocht van een provinciale weg woont. Voor dochter Meis een lastige omgeving om in volwassen te worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden