’Berlijn wordt weer Rijkshoofdstad’

De extreem-rechtse NPD rukt op naar het maatschappelijke midden. Het verzet daartegen raakt vermoeid.

Vandaag vinden in de Oost-Duitse wouden de jaarlijkse neonazistische en antinazistische demonstraties plaats. Na de gebruikelijke juridische touwtrekkerij heeft de rechter bepaald wie waar mag demonstreren. De antinazi’s beleggen hun ’Dag van de Democraten’ op de meest begeerde plek: de hoofdstraat van het plaatsje Halbe. De neonazi’s moeten voor hun ’Heldenherdenking’ uitwijken naar een kleinere militaire begraafplaats in Seelow.

Het is een jaarlijks ritueel. Toch staan de manifestaties dit keer in een ander licht. De extreem-rechtse Nationaal-democratische Partij van Duitsland (NPD) was de laatste weken veel in het nieuws. Afgelopen zondag hield de NPD in Berlijn haar congres. Het was de eerste keer dat afgevaardigden uit het hele land bijeenkwamen in wat zij provocerend de ’Rijkshoofdstad’ noemen.

De NPD’ers treden hoe langer hoe zelfbewuster op. Na de recente electorale successen in deelstaten en gemeenten zijn ze ervan overtuigd dat ze in 2009 hun entree in de Bondsdag, oftewel de ’Rijksdag’, zullen maken. Partijvoorzitter Udo Vogt verzekerde de kameraden op het partijcongres dat de NPD ’het midden van het volk heeft bereikt’. De komende tijd zal de opmars worden voortgezet met acties voor meer Duitse kinderen en een schoner milieu, besloot het congres.

Extra zelfvertrouwen put de NPD uit een vorige week verschenen onderzoek van de Universiteit van Leipzig, waaruit bleek dat 8,6 procent van de Duitsers een ’gesloten rechts-extreem wereldbeeld’ aanhangt. Daar maken antisemitisme, racisme en angst voor vreemdelingen deel van uit. Volgens critici biedt het onderzoek weinig nieuws: sinds de Tweede Wereldoorlog komen soortgelijke onderzoeken telkens weer op hetzelfde cijfer uit.

De belangrijkste hindernis op de weg naar stemmenwinst voor de NPD is de NPD zelf. Hun volksvertegenwoordigers in deelstaatparlementen en gemeenteraden blinken uit in incompetentie, onderling ruzies, financiële malversaties en botsingen met het strafrecht. Het publiek op partijmanifestaties wordt gedomineerd door leden van de extreem nazistische ’Kameraadschappen’. Zij zorgen geregeld voor gewelddadige incidenten.

Recente cijfers van het ministerie van binnenlandse zaken laten een sterke toename zien van geweldsdelicten met een extreem-rechtse achtergrond. In de eerste acht maanden van dit jaar waren het er 452, bijna een kwart meer dan in dezelfde periode vorig jaar. Extreem-rechts zoekt steeds vaker de straat op om zijn ideeën uit te dragen.

Politiek en media reageren verontrust op het toenemende zelfbewustzijn van extreem-rechts. Vooraanstaande SPD’ers willen de NPD verbieden. Drie jaar geleden mislukte dat al eens. Bondskanselier Angela Merkel heeft laten weten niets voor een nieuwe poging te voelen.

De politiek gaat voort op de reeds gebaande wegen: voorlichting, jongerenprojecten en demonstraties. Op de kop van de demonstratie vandaag in Halbe lopen tal van prominente politici. Maar het aantal demonstranten dat daarachter loopt, zou wel eens kunnen tegenvallen. Een trend van de laatste maanden is ook: demonstratiemoeheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden