Berlijn omarmt sterke vrouw

Het Internationale Filmfestival Berlijn opende dit jaar met een film over twee thema's die volgens festivalleider Dieter Kosslick dit jaar domineren: sterke vrouwen en traditionele volkeren.

De Berlinale wordt 65. Dieter Kosslick heeft die leeftijd al twee jaar geleden bereikt. Maar van pensionering is geen sprake. Al roepen heel wat filmliefhebbers dat Kosslick er hard aan toe is. Toen onlangs bekend werd dat hij zijn contract als leider van het filmfestival tot 2019 had verlengd, werd in talloze filmrubrieken diep gezucht. Wordt het na veertien jaar niet eens tijd voor een nieuw gezicht aan het hoofd van de Berlinale?

Oké, hij is enorm enthousiasmerend, goed in het aanprijzen van films. En hij is een uitmuntende communicator, ook internationaal, al krommen je tenen wanneer je hem Engels hoort spreken. Hij heeft een vaste derde plaats achter Cannes en Venetië weten te veroveren voor het Berlijnse festival. Zijn strategie was altijd: pakken wat je pakken kunt. Visie? Thema's? Niet echt. Als er maar veel prominente blote schouders over de rode loper schrijden.

Kosslick reist voortdurend de hele aarde af om wereldpremières voor zijn festival bij elkaar te bedelen. En daar is hij ook dit jaar, met al zijn charmes, weer goed in geslaagd. Hoewel daarbij ook de charme van Berlijn een rol speelt. Het valt bij iedere Berlinale weer op hoezeer de internationale sterren uit Amerika en Azië benadrukken het groots te vinden in de culturele hoofdstad van Europa op bezoek te zijn.

En wat ook opvalt is dat de internationale filmelite het liefst naar Berlijn komt met een film waarin het om een politiek, maatschappelijk of historisch thema gaat. Dat is zeker ook een verdienste van Kosslick. Bij zulk soort films ligt duidelijk zijn voorkeur en die weet hij aan de filmmakers over te brengen. In het hoofdprogramma is nauwelijks een film te vinden die alleen maar over liefde, familie en ander relatiegedoe gaat. De films gaan steeds over meer.

Wie Kosslick vraagt waarover de films op deze Berlinale in het bijzonder gaan, krijgt rommelige antwoorden. Hij begint dan te zeggen dat het weer een "harde mix" is. Daarmee bedoelt hij dat er weer veel films zijn waarin mensen het lichamelijk hard te verduren krijgen: seksueel misbruik, terrorisme, fatale ongelukken. Hij bedoelt ook de lichamelijke zelfbestraffing, zoals in de veelbelovende Poolse competitiefilm over anorexia.

À propos bestraffing: Kosslick noemt ook 'Fifty Shades of Grey', de film naar de gelijknamige bestseller over een door sm gekleurde liefdesrelatie. Die beleeft volgende week op de Berlinale zijn 'internationale première', maar omdat hij min of meer gelijktijdig over de hele wereld in de bioscopen komt, is de Berlijnse vertoning niet echt bijzonder. Al vinden liefhebbers van wel: die waken in slaapzakken bij de kassa's.

En wat is er nog meer bijzonder dit jaar, meneer Kosslick? "Sterke vrouwen", antwoordt hij. En hij begint geestdriftig te vertellen over de openingsfilm, met een vrouw op de regisseursstoel en twee sterke vrouwen in de hoofdrollen (zie kader). Maar hij moet bekennen dat ook dit keer de oogst aan vrouwelijke regisseurs in het hoofdprogramma uiterst mager is: slechts drie van de 23.

Kosslick is van mening, en recente filmhistorische studies steunen hem daarin, dat vrouwelijke filmmakers nog altijd ondergewaardeerd zijn. Van de 56 films die vorig jaar in Duitsland subsidie ontvingen, waren er maar zeven met een vrouwelijke regisseur. In Duitsland zijn vrouwelijke regisseurs een massale actie begonnen om bij de toekenning van filmsubsidies de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen met een fifty-fiftyregel te corrigeren.

De talrijke critici van Kosslick moeten ondertussen wel toegeven dat hij op deze Berlinale met een belangrijke noviteit komt. In een speciaal programma brengt het festival voorvertoningen van televisieseries die binnenkort worden uitgebracht.

Daaronder de Amerikaanse serie 'Better Call Saul', een spin-off van 'Breaking Bad', en verder de Deense serie 'Bedraget', van de makers van 'Borgen', en de zeer Berlijnse krimiserie 'Blochin'.

Met dat programmaonderdeel geeft Kosslick de aanzet tot een belangrijke discussie. De kwaliteit en de populariteit van televisieseries zijn de laatste jaren sterk toegenomen. Zijn ze daardoor ernstige concurrenten voor de bioscoopfilm geworden? Danken ze hun aantrekkingskracht aan de andere manier waarop ze worden bekeken (tv, internet, dvd)? Of zit het ook in de inhoud: grondiger uitgewerkte plots, meer karakterontwikkeling, enzovoort?

Bibberen met Binoche

De man trekt naar de pool, en de vrouw trekt naar de man. Zo zou men de inhoud van 'Nobody Wants the Night', de openingsfilm van de Berlinale, kunnen samenvatten. Het is 1908. Poolreiziger Robert Peary trekt erop uit om de Amerikaanse vlag op de Noordpool te planten.

Zijn vrouw Josephine (Juliette Binoche), die hem aanbidt, wil zo dicht mogelijk bij de glorieuze gebeurtenis in de buurt zijn. Ze komt een heel eind, tot een van de laatste basiskampen. Maar daar gaat het fout en ziet ze zich gedwongen de zonloze winter door te brengen met Allaka, een jonge inuitvrouw.

Allaka (Rinko Kikuchi) spreekt nauwelijks Engels en blijkt tot overmaat van ramp, zo veel mag wel verklapt worden, zwanger te zijn van Peary. Dan wordt het een ware rampenfilm, de vrouwen doorstaan de vreselijkste ontberingen. Wat het interessant maakt, is de confrontatie tussen een door en door burgerlijke vrouw en een vrouw die met de witte vlakten is vergroeid.

Er zijn een paar mooie dialogen, niet alleen tussen Josephine en Allaka maar ook tussen Josephine en Bram, die haar aanvankelijk op haar reis begeleidt. Zo gaat het over de verhouding tussen mens, natuur en God. De film zet een paar kritische kanttekeningen bij de westerse wil tot onderwerping van de natuur en de harteloosheid tegenover de oorspronkelijke bewoners.

Maar het is allemaal net niet goed genoeg voor een uitmuntende film. Wel krijgt de toeschouwer veel bewondering voor de moed en het doorzettingsvermogen waarmee de makers, onder leiding van de Spaanse regisseur Isabel Coixet, vrieskou, sneeuwstormen en rondbanjerende ijsberen hebben getrotseerd.

En de openingsscène is fraai. Nooit eerder zag men superster Juliette Binoche een ijsbeer schieten. "Mijn eerste ijsbeer", gilt Josephine, "hé Park Avenue, zien jullie dat!"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden