Berlijn failliet aan dure hoogbouw

Achter de glimmende nieuwbouw schuilt een failliete stad. Het stadsbestuur zegt de schulden niet meer te kunnen dragen.

BERLIJN - 'De grootste bouwput van Europa' liet Berlijn zich graag noemen. Gebouwd is er de laatste jaren volop. Maar bijna dertien jaar na de Wende staan ruim 100000 woningen leeg, en ook veel van de nieuwe kantoren en winkels blijken voor de leegstand gebouwd.

De deelstaatregering -Berlijn geldt als aparte deelstaat- merkt de stagnatie aan de teleurstellende belastingopbrengst. Die is zo gering dat daarvan na betaling van de ambtenaren bijna niets over blijft. Wil Berlijn nog iets anders doen dan zijn personeel betalen, al is het maar de stoplichten laten werken, dan moet dat op krediet of met subsidie van andere overheden.

Door nu af te kondigen dat Berlijn zich in een 'extreme begrotingsnoodtoestand' bevindt, heeft de deelstaatregering onder leiding van burgemeester Wowereit (SPD) gisteren officieel om hulp geroepen. Nu moeten de andere deelstaten de hoofdstad te hulp schieten. Gebeurt dat niet, dan komt Berlijn, dat wordt geregeerd door de sociaal-democratische SPD en de socialistische PDS, in zulke grote problemen dat het zijn wettelijke taken niet meer kan uitvoeren.

Berlijn bevindt zich niet aan de rand van de afgrond, de stad is allang 'in een vrije val', zei voorzitter Harms van de stadsrekenkamer vorige week in de plaatselijke Tagesspiegel. Wethouder van financiën Sarrazin (SPD) zei in dezelfde krant: ,,Om alleen de stijging van de rentelasten op te vangen, zouden we elk jaar zeven opera's moeten sluiten. Maar we hebben er maar drie.''

Die drie opera's worden wel als symbool gezien van de te grote voet waarop Berlijn leeft. Nadat Berlijn -frontstad in Koude Oorlog- aan weerszijden van de Muur is opgepoetst, zouden Berlijners zowel in oost als in west aan subsidies uit de rest van Duitsland verslaafd zijn geraakt. ,,Als zij in Berlijn het niet redden, dan is het hun eigen schuld'', vindt dan ook Freimut Hengst. Deze kleine ondernemer in Saksen-Anhalt, de armste deelstaat van Duitsland waar toeristen hooguit doorheen rijden op weg naar Berlijn, vindt dat de Berlijners toch al geluk hebben met hun hoofdstadfunctie en hun bloeiende toerisme.

Maar het beeld dat Berlijners verwend zijn, wordt weersproken door het economisch instituut DIW, uit Berlijn. Van oorsprong Berlijnse bedrijven als Siemens verlegden tijdens de Koude Oorlog uit angst voor het communisme hun hoofdkantoor naar München, en zijn ook na de val van de Muur niet weergekeerd.

,,De twaalf jaar na de hereniging waren lang niet genoeg om deze hypotheek af te lossen'', schrijft het instituut. Zo bedraagt het bruto binnenlands product per Amsterdammer nu ruim anderhalf keer zoveel als dat van een Berlijner, terwijl de gemiddelde Münchener zelfs meer dan twee keer zoveel welvaart genereert als een Berlijner. Wat Berlijn ontbeert, is een specialisatie, zoals Frankfurt zijn banken heeft en Hamburg de reclame. Maar alle markten zijn al verdeeld, sombert het DIW.

Alleen doordat er zoveel gebouwd werd, leek het de laatste tijd of het goed ging met Berlijn. Veel van die bouwprojecten zijn slechts van de grond gekomen doordat de plaatselijke overheid, of haar bank, voor de risico's borg stond. Zelfs de Hackesche Höfe, een gerestaureerd gebouwencomplex dat door geen toerist wordt overgeslagen, maken verliezen. Ook hier ligt het risico uiteindelijk bij de stadsbank.

In april moest Berlijn garant gaan staan voor 21,6 miljard euro aan dubieuze bouwprojecten van zijn stadsbank, die anders failliet was gegaan. Als het tegenzit, komt dat bedrag nog bovenop de eigen schulden van 46 miljard euro. Zelfs als deze stad met 3,4 miljoen inwoners al haar geplande bezuinigingen weet door te voeren en er bij haar bank geen lijken uit de kast vallen, stijgt haar schuld verder tot 58 miljard in 2006. Ter vergelijking: de Nederlandse staatsschuld bedraagt 217 miljard euro.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden