Berlijn, Berlijn

De zomer liep al ten einde, toen mijn zoon en ik besloten er samen een paar dagen op uit te trekken. Maar waarheen?

Mijn belangstelling gaat uit naar het verleden, terwijl hij zijn blik op de toekomst richt. Na enig overleg besloten we af te reizen naar de Duitse hoofdstad, want nergens vind je zoveel verleden en zoveel toekomst tegen wil en dank verenigd als in Berlijn. Eenmaal ter plaatse aangekomen, ging ieder van ons zijn eigen weg, ik op zoek naar Hitler, hij op zoek naar house. 's Avonds, in een restaurant aan de maaltijd gezeten, vertelden we elkaar onze belevenissen. Die verschilden zo sterk, dat mijn zoon zei: ,,Het is alsof jij vandaag in een andere stad bent geweest dan ik, alsof er twee Berlijnen zijn.'' Ik trok een gezicht als een oorworm. ,,Twéé Berlijnen? Bitte nicht. Dat zou Europa nooit hebben overleefd.''

Toch hebben er, volgens het boek 'The Fall of Berlin' van Read en Fisher, in oorlogstijd wel degelijk twee Berlijnen bestaan. Tot het voorjaar van 1941 was er eentje. Maar toen werd het centrum gebombardeerd door Britse piloten. Die troffen het oude koninklijke paleis en de bibliotheek aan Unter den Linden. De opera brandde volkomen uit. De grote vergulde adelaar uit de keizerlijke loge werd verkoold onder het puin teruggevonden. Bij het zien van de verwoesting besloot een diep gekrenkte Adolf Hitler dat het tijd was voor maatregelen. En die maatregelen waren niet flauw. Berlijn, ingeklemd tussen de rivieren Havel en Spree, was een zelfs bij nacht gemakkelijk uit de lucht te herkennen doelwit, waarin de brede Charlottenburger Chassee als wegwijzer dienst deed. Daarom werd de chassee over haar hele lengte, beginnend bij de Brandenburger Tor en dwars door de Tiergarten, overspannen met camouflagenetten. Die netten rustten op hoge palen. Ze waren doorregen met stroken groene stof en met nagemaakte sparrentoppen, in de hoop dat de binnenstad zou worden aangezien voor een bos. Eronder bewogen voetgangers en automobilisten zich als onder een enorme tent. Hun stad was veranderd in een circus.

Geen moeite werd gespaard om de vijand op een dwaalspoor te brengen. Her en der verrezen holle replica's van triomfbogen en regeringsgebouwen. Op vijf plaatsen buiten Berlijn ontstonden uitgestrekte constructies van triplex, overtrokken met canvas en verlicht door olielampen, die 's nachts van grote hoogte leken op gebrekkig verduisterde woonwijken. Zo ver ging het bedrog, dat bij een eventueel bombardement van de gefingeerde gebouwen er ook een ontploffing in scène kon worden gezet. Duitse soldaten in nabije bunkers hoefden maar op een knop te drukken om met een electrische ontsteking reusachtige stapels brandhout vlam te doen vatten, waarmee de indruk van een voltreffer moest worden gewekt. Maar al deze schijnmanoeuvres leverden niets op. Hoogst zelden liet een geallieerde piloot zich erdoor voor de gek houden. De spookstad was even gammel als het decor van een spaghetti-western en even weinig overtuigend. In de eigenlijke stad werd het project een bron van zwarte humor. ,,Heb je het al gehoord?'', zeiden Berlijners spottend. ,,De Engelsen hebben de houten stad onder vuur genomen. Met houten bommen!'' Niet lang daarna zou het lachen hen vergaan.

In de laatste oorlogsjaren namen de geallieerde luchtaanvallen in hevigheid toe. De stad spuwde vuur als een vulkaan. Vijftigduizend burgers kwamen om. Van gebouwen en huizen bleven alleen de muren overeind. Gaten werden dichtgespijkerd met tapijten, dekens en vodden. Wie nog in leven was, leefde oog in oog met de dood. Toen de stad zich op 2 mei 1945 aan het Rode Leger gewonnen gaf, had Hitler al zelfmoord gepleegd. Maar zijn schimmenspel was menens geworden. Berlijn was niet meer te onderscheiden van een triplex façade.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden