Berichten van God, van een profeet in de bus

zuid-afrika | Evangelische en charismatische kerken vormen de snelst groeiende religieuze stromingen in Zuid-Afrika. Een wildgroei aan profeten is het gevolg. Onder hen busprofeet Sipho Khuzwayo.

Als de bus het centrum van het Zuid-Afrikaanse Durban uit rijdt, begint profeet Sipho Khuzwayo (56) te zingen. Eerst zachtjes, nauwelijks hoorbaar, maar gaandeweg de rit naar township Umlazi luider. Mensen in de volle bus kijken op. Hij heeft hun aandacht zodra zijn zingen overgaat in preken.

Khuzwayo preekt in de Zulu-taal, maar laat er soms Engelse zinnen tussendoor glippen. "Of Jezus zwart of blank was, doet er niet toe. Waarom zouden we ons daar druk om maken? Als je een brief ontvangt, gaat het om de inhoud, niet om de envelop waarin hij arriveert."

Enige landelijke bekendheid kreeg Khuzwayo toen hij vorig jaar verkondigde dat God hem in een visioen had verteld dat de Zuid-Afrikaanse president Zuma het belastinggeld diende terug te betalen dat hij had gebruikt voor de verbouwing van zijn privéhuis. De tabloidmedia doken er bovenop: eindelijk bemoeide ook God zich met het grootste corruptieschandaal van de laatste jaren.

Khuzwayo krijgt geregeld visioenen, zegt hij. Altijd hebben ze betrekking op grote maatschappelijke thema's: het Zuid-Afrikaanse verkrachtingsprobleem, corruptie, racisme. Visoenen van de meeste andere profeten hebben betrekking op individuele problemen: ziekte, een vermist kind. Het verschil kan ook Khuzwayo zelf niet verklaren. "God geeft nooit uitleg." Wat alle profeten echter gemeen hebben, zegt hij, is dat zij demonen herkennen en via de Heilige Geest boodschappen krijgen.

In sommige gevallen komt daar het vermogen om wonderen te verrichten en te genezen bij. Maar dit hoeft niet. Khuzwayo bezit deze extra bijvoorbeeld gaven niet. Sterker nog, hij wantrouwt veel 'wonderprofeten'. "Dat zijn vaak fraudeurs die erop uit zijn snel rijk te worden", zegt hij. Wie zieken geneest en armen rijkdom belooft, kan daar immers al snel een redelijke vergoeding voor vragen.

Oude televisies

Khuzwayo leeft bescheiden, in zijn eentje in township Inanda. Kinderen heeft hij niet. Zijn vrouw verliet hem jaren geleden. Tot 2012 repareerde hij oude televisies. Daar heeft de profeet nu geen tijd meer voor. Op een dag stond hij bij een bushalte te wachten toen een visioen hem overviel. De Heilige Geest droeg hem op elke dag in zeven bussen te gaan preken. Khuzwayo gehoorzaamde. Alleen op zondag rijdt hij niet rond. Dan gaat hij naar de kerk. Hij doopte zijn beweging de 'Seven buses a day kingdom of heaven crusade'.

Zuid-Afrika kent massa's profeten. Hoeveel precies weet niemand. Ze zijn vooral gangbaar binnen de uitsluitend in zuidelijk Afrika zeer populaire Zion Christian Church, de protestantse pinkstergemeenten - zoals de Assemblies of God, waartoe Khuzwayo behoort - en allerlei aan deze evangelische kerken verwante nieuwe charismatische genootschappen.

Evangelische en charismatische kerken zijn de snelst groeiende religieuze stromingen in Zuid-Afrika. Volgens theologe Alleyn Diesel zijn zeker tien miljoen Zuid-Afrikanen - één op de vijf mensen in het land - aangesloten bij radicale pinkstergemeenten, de Zion Christian Church of profetische afsplitsingen. Zij zijn vooral populair onder arme, zwarte Zuid-Afrikanen.

Vooral veel relatief nieuwe afsplitsingen, vaak gevormd rond één fanatieke profetische leider die zichzelf een bijna heilige status toedicht, baren Zuid-Afrika zorgen. De Zuid-Afrikaanse Raad van Kerken riep vorig jaar op tot meer zelfregulatie, nadat enkele bizarre schandalen waren opgepikt door Zuid-Afrikaanse media.

Ratten en slangen

Zo was er profeet Penuel Mnguni die volgelingen in zijn End Times Disciples-kerk nabij Pretoria ratten en levende slangen liet eten. De dieren zouden smaken als chocolade, beloofde hij, daarvoor zou Mnguni met hulp van God zorgen. Vergelijkbaar was een schandaal rond profeet Lesego Daniel, leider van Rabboni Centre Ministries, die volgelingen gras liet eten en benzine te drinken gaf. De brandstof zou met Gods hulp naar fruitsap smaken.

De Commission for the Promotion and Protection of the Rights of Cultural, Religious and Linguistic Communities, een Zuid-Afrikaanse overheidsinstantie die de veiligheid binnen culturele en religieuze rituelen waarborgt, doet onderzoek naar de twee profeten. Gekeken wordt onder meer of hun handelen wettelijk strafbaar is.

Onderzoekster Ilana van Wyk, verbonden aan het Institute for Humanities in Africa in Kaapstad, begrijpt het nut van dit onderzoek. "Het is een taak van de staat om te zorgen dat niemand binnen profetische kerkgenootschappen fysiek gevaar loopt", zegt zij.

Maar verder dient de overheidscommissie volgens haar niet te gaan. De roep om criteria vast te stellen die moeten bepalen wat 'echte' en wat 'valse' profeten zijn, is volgens haar onzinnig. De overheid dient zich niet als scheidsrechter op te stellen. "We hebben het hier immers over geloof", zegt de schrijfster van het boek 'The Universal Church of the Kingdom of God in South Africa: A Church of Strangers', over de opkomst van charismatische kerken in Zuid-Afrika. "Wie kan er bij geloof nou onomstotelijk vaststellen wat nep en wat echt is?"

Van Wyk benadrukt dat de meeste profetische leiders zelf deelnemen aan de rituelen die zij hun volgelingen voorschotelen. Mnguni bijvoorbeeld at zelf ook levende slangen. "Het laat zien dat het niet alleen fraudeurs betreft die mensen snel geld uit de zak willen kloppen. In dat geval zouden ze zelf niet zulke risico's nemen. Veel profeten geloven echt in wat zij doen. En de meesten worden er trouwens helemaal niet rijk van. Dat is maar een kleine groep."

Een probleem is volgens Van Wyk wel dat profeten steeds verder tegen elkaar opbieden. Profeten beschuldigen elkaar er voortdurend van 'nep' te zijn. Ze vrezen dat volgelingen alleen overtuigd blijven van hun 'echtheid' als zij concurrenten in hun wonderen overtreffen.

Bankrekening

Ook Khuzwayo noemt veel andere profeten 'nep'. Hij is ervan overtuigd dat fraudeurs simpelweg te herkennen zijn aan de omvang van hun bankrekening. Wie rijk wordt, is verdacht. "Je hebt profeten die zogenaamd helende oliën en genezende T-shirts verkopen", zegt hij vol minachting. "Eentje beweerde zelfs dat zijn olie het best zou werken als hij de borsten van vrouwen er zelf mee insmeerde. Hij zit nu in de gevangenis wegens verkrachting."

Voor anderen is de rijkdom van een profeet, en het succes waarmee hij helende middelen aan de man weet te brengen, nou juist een bevestiging van zijn innige band met God. Het zogenoemde welvaartsevangelie, dat binnen nogal wat evangelische kerken bestaat, gaat uit van het idee dat God mensen beloont voor hun rotsvaste geloof - ook in financieel opzicht.

Dit verschil in kijk op de rol van geld binnen de religie toont al aan hoe moeilijk de zelfregulering te realiseren is waar de Zuid-Afrikaanse Raad van Kerken op aandrong. Hoe moeten de honderden kerken en afsplitsingen het ooit eens worden over criteria voor de veiligheid van rituelen en betrouwbaarheid van profetische leiders? En waarom zouden ambitieuze, nieuwe profetische leiders luisteren naar zulke regels, waarin de stem van traditionele kerken ongetwijfeld nadrukkelijk zal doorklinken? Zij hebben zich toch niet voor niets van die kerken van afgesplitst?

Als de bus township Umlazi inrijdt, sluit Khuzwayo zijn preek af. Hij stopt zijn Bijbel terug in zijn tas en haalt er een plastic tupperware-achtig lunchbakje uit. Daarmee gaat hij rond. "Tijd om te werken heb ik niet meer nu ik elke dag preek", verontschuldigt Khuzwayo zich als hij de bus uit stapt. "En ik moet toch leven. Daarom vraag ik om een vrijwillige donatie in de bussen."

Veel levert dat niet op. "Demonen zorgen er steeds vaker voor dat mensen mij niets geven. Vooral sinds ik de kritische boodschappen van God over president Zuma en regeringspartij ANC verkondig, heb ik veel demonen woedend gemaakt. Ze achtervolgen mij."

Maar de eerste rit van vandaag blijkt een redelijk succes. Hij keert het lunchbakje om boven zijn hand. Een kleine twintig rand is de opbrengst, omgerekend iets meer dan een euro. Khuzwayo lacht, terwijl hij de muntjes in zijn broekzak laat glijden. "Nee, ik doe dit zeker niet om er rijk van te worden." Nog zes bussen te gaan.

Sipho Khuzwayo

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden