'Bereid leerlingen al vroeg op een beroepsopleiding voor'

Onderwijsdeskundige Louise Elffers. Beeld Olaf Kraak
Onderwijsdeskundige Louise Elffers.Beeld Olaf Kraak

Onderwijsdeskundige Louise Elffers onderzoekt het hoge uitvalpercentage in het hbo. 'Je kunt studenten niet verwijten dat ze opleidingen stapelen.'

Ze heeft veel gelezen en onderzocht, maar ze kent maar één onderzoek waarin mbo'ers de vraag kregen waarom ze zo graag naar het hbo willen. Onderwijskundige Louise Elffers begint deze maand als lector beroepsonderwijs aan de Hogeschool van Amsterdam. Ze weet alles van mbo'ers en waarom ze slagen of falen op school, want daar promoveerde ze op. Maar nu moet ze dat ook voor hbo'ers gaan onderzoeken: wat bepaalt hun uitval of succes?

De Hogeschool van Amsterdam kampt met een hoge uitval van studenten: gemiddeld 17 procent stopt er al binnen een jaar mee. En die uitval komt het meest voor onder de mbo-leerlingen die er een hbo-studie op willen stapelen.

Extrinsiek gemotiveerd
"We moeten weten wat studenten precies op het hbo komen halen", zegt Elffers. "In dat ene onderzoek kreeg je antwoorden als 'Mijn ouders willen dat ik naar het hbo ga', of: 'status' en 'inkomen'. Nooit kwam er zoiets als 'ik wil dat beroep leren' of 'vaardigheden opdoen'. De keuze voor een studie lijkt dus erg extrinsiek gemotiveerd. Je kunt je voorstellen dat die keuze dan ook minder gefundeerd is. Door beter zicht te krijgen op hun verwachtingen, kunnen we ze beter helpen hun ambities in het hbo waar te maken."

Het probleem van studenten die uitvallen, groeit. Sinds 2009 is het aantal studenten dat na vijf jaar een hbo-diploma haalt gedaald van 55 naar 49 procent. Hogescholen winden er geen doekjes om. Ron Bormans, college-voorzitter van de Hogeschool Rotterdam, zei vorige week bij de opening van het studiejaar dat maar 16 procent van de niet-westerse allochtone jongens met een mbo-achtergrond na vijf jaar een diploma heeft. Het hbo was misschien altijd een emancipatiemachine, zegt Bormans, maar de roltrap omhoog lijkt eerder een glijbaan naar beneden geworden.

Stapelen
Werk aan de winkel dus voor lector Elffers. "Je kunt studenten niet verwijten dat ze opleidingen op elkaar proberen te stapelen. Minister Bussemaker kan zeggen dat ze zich stoort aan al die studenten die alleen maar hogerop willen. Maar ook haar kabinet houdt vast aan een hiërarchisch onderwijsstelsel waarin leerlingen al vroeg geselecteerd worden. Dat creëert een enorme opwaartse druk en het hbo voelt die druk als geen ander."

Zonder de hele keten van opleidingen in ogenschouw te nemen, kan ze er niet achter komen wat de hoge uitval op het hbo veroorzaakt. "Ik ga in mijn onderzoek dus vmbo, havo, vwo en mbo betrekken. Het kan blijken dat je alle verschillende groepen die op het hbo instromen anders moet begeleiden."

null Beeld Olaf Kraak
Beeld Olaf Kraak

Geschikter opstapje
Maar mogelijk is er meer nodig, veronderstelt de lector. "Moeten leerlingen vanaf de middelbare school niet al voorbereid worden op een beroepsopleiding? Je kunt je voorstellen dat iedereen met een brede onderbouw begint. Daarna kunnen leerlingen algemeen vormend of voorbereidend beroepsonderwijs volgen, op verschillende niveaus. Naast havo en vwo zou je dan voorbereidend hoger beroepsonderwijs kunnen aanbieden, waar ook leerlingen met vmbo-t niveau naar kunnen opklimmen. De overgangen tussen die scholen worden zo veel minder scherp, en de kans op verkeerde keuzes neemt af. Het vormt misschien een geschikter opstapje naar het hbo dan een vierjarige mbo-opleiding die specifiek opleidt voor de arbeidsmarkt."

Het onderwijs is geen kwestie van iedere student op de juiste plek, denkt Elffers. Want wat is de juiste plek? Wat maakt een studie wel of niet in iemand los? "We mogen studenten niet te snel in een hokje plaatsen en de pas afsnijden. Het lijkt beter te achterhalen wat iedere student van zijn opleiding verwacht. Geef studenten met verschillende achtergronden de kans hun plek te vinden door ze goed te begeleiden. Maar stel dan ook hoge verwachtingen. Dus geen regelingen dat je een onvoldoende opdracht mag compenseren met een goed gemaakt tentamen. Een hogeschool die door de knieën gaat om studenten over de eindstreep te trekken, haalt uiteindelijk echt geen betere resultaten. Hoge verwachtingen leiden juist tot hoge resultaten."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden