Benzine-auto’s de stad uit: Amsterdamse branie of gewoon praktisch handelen?

In Amsterdam is vervuiling door auto’s een urgent probleem. Beeld Hollandse Hoogte / Joris van Gennip

Amsterdam gaat op eigen houtje benzine-auto’s weren. Opnieuw een voorbeeld van de eigenwijze hoofdstad? ‘Dat kan, maar dan wel met een doel: de problemen oplossen, omdat Den Haag te langzaam is.’

Negenhonderd jaar terug kon Holland slechts met moeite Amsterdam inlijven en veertig jaar terug riep de hoofdstad zich uit tot ‘kernwapenvrije gemeente’ toen het kabinet kruisraketten wilde plaatsen. Het is verleidelijk het besluit van vorige week om in 2030 benzinevoertuigen te weren, te koppelen aan die eigenzinnigheid. 

Maar historicus Fred Feddes ziet het anders. “Vervuiling van de stad is een urgent probleem dat landelijk maar langzaam wordt aangepakt. Amsterdam is groot genoeg om de problemen op eigen initiatief aan te pakken.”

Steden als Leiden, Groningen en Utrecht zien dezelfde vervuiling, maar hebben die schaal niet. Rotterdam uiteraard wel, maar die stad kent na het Duitse bombardement van 1940 wrang genoeg nog ruimte voor grote verkeersaders.

Feddes ziet eerder het devies ‘problemen aanpakken’ als typerend voor het hoofdstedelijk bestuur dan die veelgeroemde eigenwijsheid. Hij publiceerde onlangs een boek over hoe Amsterdam fietsstad werd aan het einde van de jaren zeventig. “Na de oorlog kreeg de auto een grote status, maar in Amsterdam leidde dat als eerste tot grote problemen, tot een wildernis van foutparkeerders. Zelfs zakenmensen zagen in dat je sneller was per fiets.”

Compacte stad

Een hele provo-generatie – en een ‘witte fietsenplan’ dat zijn tijd nu ver vooruit blijkt te zijn geweest – verder zag het gemeentebestuur aan het eind van de jaren zeventig het licht. “Men wilde een compacte stad, met bebouwing in oude havengebieden. Daarbij paste meer ruimte voor de fiets.”

Niet alles was even visionair in die tijd: de linkse activisten demonstreerden tegen de komst van een metrolijn en het stadsbestuur zag zelf meer heil in het netwerk van trammetjes. Een fout die pas onlangs na veel geblunder werd rechtgezet met de komst van de metrolijn van noord naar zuid.

Grote steden blijken wereldwijd vaak als eerste eigenwijs ten opzichte van hun landelijke bestuur, zegt ook Marcel Boogers, hoogleraar regionaal bestuur aan de Universiteit Twente. Maar ook hij ziet als reden vooral de praktische problemen waarvoor de bestuurders van die steden komen te staan. “Je ziet het ook in de Verenigde Staten, waar grote steden, anders dan Trump, toch het klimaatakkoord blijven steunen.”

Dat heeft net als in Amsterdam maar deels met liefde voor ecologie te maken, maar ook met eigenbelang. Boogers: “Een stad moet tegenwoordig concurreren als vestigingsplaats. Wil je goede expats trekken, dan moet je laten zien dat de kwaliteit van de leefomgeving goed is. Dat je er uitstekend kunt wonen en werken zonder dat je een auto nodig hebt.”

Stad uit gejaagd

Het idee dat de arme arbeider door dit initiatief de stad uit wordt gejaagd, is volgens Boogers achterhaald. “Kijk maar in zogenaamde volksbuurten als De Pijp, daar zie je al lange tijd heel andere auto’s staan. Dit is een beleidskeuze waarover goed is nagedacht.”

Hij verwacht niet dat een toekomstig, wellicht rechtser college een andere koers zal inslaan. “Dit beleid kan ook een VVD-wethouder prima aan zijn achterban uitleggen.”

Een stadsbestuur kan heel eigenwijs worden onder een kabinet dat de lijnen van bovenaf uitzet, noteert politicoloog en adviseur in het lokaal bestuur Peter Castenmiller. Dat blijkt ook wel uit de reactie van het kabinet, dat de Amsterdamse plannen vrijdagavond naar de prullenbak verwees.

“Na de tijd van polderen met gemeenten onder paarse kabinetten wilden CDA en VVD begin deze eeuw meer top-down werken. Dat leidde tot protesten. Maar de laatste jaren is de samenwerking behoorlijk goed. Men heeft elkaar nodig, bijvoorbeeld bij de decentralisatie van zorg naar de gemeenten. Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen is de zaak behoorlijk versplinterd en zie je gemeentebesturen van onvoorspelbare samenstelling. De opkomst van GroenLinks in steden als Amsterdam is merkbaar in deze autoplannen, maar het speelt ook elders. Maar het is nog te vroeg om al te spreken van een trend van eigenwijzere gemeentebesturen.”

Lees ook:

Amsterdam weert benzine-auto's vanaf 2030

Gisteren kondigde het college in de hoofdstad aan dat eerder al de vervuilende scooter moet verdwijnen. Over elf jaar is het de beurt aan auto's die op benzine rijden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden