Opinie

Benedictus en Franciscus hebben zo hun eigen stijl

Paus Franciscus (r) groet voormalig paus Benedictus bij een plechtigheid in de Sint-Pieter in het Vaticaan. Beeld reuters

Antoine Bodar doet paus Franciscus met zijn kritiek tekort, vinden Frank Bosman, cultuurtheoloog, en Jos Moons, jezuïet.

De bekende mediapriester Antoine Bodar evalueerde afgelopen zaterdag (Letter & Geest, 20 februari) het pontificaat van Franciscus. Hij verwijt de huidige paus een gebrek aan stijl, ruwheid, populistische volksmennerij en een knieval voor een onmogelijk armoede-ideaal. Bodars toon is cynisch, zijn woordkeuze soms grof.

Na een stormvloed van kritiek op zowel toon als inhoud geeft Bodar in het Nederlands Dagblad en via het radioprogramma 'Dit is de dag' toe dat hij niets van het optreden van deze paus moet weten. De kern van zijn boodschap is echter een pleidooi voor nuchterheid. Hij herhaalt: 'De paus wordt overschat'.

Frustratie
Bodars cynische toon en grove woorden roepen inderdaad verwondering op. Zij suggereren dat hij schreef onder invloed van frustratie en woede. Dan wil een mens wel eens uithalen op een manier waar men later (hopelijk) spijt van heeft. De christelijke wijsheidstraditie stelt dan ook dat men in tijden van innerlijke turbulentie beter niets onderneemt, want de kans is groot dat men onbezonnen handelt.

Ook de inhoud roept vragen op. Bodar maakt zich boos over mensen die paus Benedictus en paus Franciscus tegen elkaar uitspelen, ten nadele van de eerste. Maar doet hij zelf niet hetzelfde, ten nadele van paus Franciscus? Zou het niet wijzer zijn beide pausen in hun waarde te laten?

Want inderdaad, paus Benedictus XVI (2005-2013) was een monumentale paus. Net als zijn voorganger, Johannes Paulus II, was hij bezorgd om de in rap tempo afnemende maatschappelijke relevantie van de christelijke traditie in Europa en Noord-Amerika. Als antwoord daarop richtte hij zich op de kern van het geloof, door encyclieken over God en geloof, hoop en liefde. "Christen zijn is in eerste instantie niet een ethische beslissing of hoogstaand idee, maar een ontmoeting", schreef hij. In intellectuele kringen had paus Benedictus veel aanzien.

Nabijheid
Maar ook zijn opvolger, paus Franciscus, is een groot man. Paus Franciscus komt uit Zuid-Amerika, waar het probleem niet de secularisatie is, maar de armoede. Hij heeft een heel andere achtergrond, en legt daarmee andere accenten. De geloofwaardigheid van het evangelie hangt in Zuid-Amerika niet af van intellectuele reflectie, maar van daadwerkelijke en vreugdevolle nabijheid.

Het is dus veel te simpel om te stellen dat de paus voor een arme kerk is, zoals Bodar stelt. Bergoglio of paus Franciscus pleit in de eerste plaats voor nabijheid. Daarmee heeft hij een boodschap die niet alleen in de sloppenwijken van Argentinië, maar voor heel de kerk van belang is.

De twee pausen hebben andere achtergronden, andere talenten en andere persoonlijkheden. Paus Benedictus was geliefd om zijn bescheiden, verlegen publieke presentatie en zijn doordachte woorden. Paus Franciscus is eerder extravert en geliefd om de manier waarop hij weldoende rondgaat. Niet omdat ze doordacht zijn maken zijn woorden indruk, maar juist om hun eenvoud en zeggingskracht.

Het is niet nodig de pontificaten van Benedictus XVI en Franciscus tegen elkaar af te zetten. Franciscus' pleidooi voor nabijheid is geen ondermijning van de boodschap van de vorige paus, maar maakt de kern van het geloof waarover Benedictus het had op een nieuwe manier concreet. Daarmee raakt hij nieuwe snaren. Franciscus kiest voor een kerk van nabijheid en van vreugde, en tegen een kerk van machtsstructuren en uiterlijkheid. Daar kun je als christen toch niet tegen zijn?

Frank Bosman: cultuurtheoloog
Jos Moons: jezuïet
Beiden zijn werkzaam aan de Tilburg School of Catholic Theology.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden