'Ben je ook paranoïde als ze echt achter je aan zitten?'

Max van Weezel staat 's ochtends nerveuzer op dan normaal. 'Wat zou er vandaag mislopen in de wereld, vraag ik me dan af', schrijft de columnist in het Nieuw Israëlitisch Weekblad (NIW). Is dat niet 'een tikkeltje overspannen', maant hij zichzelf dan tot kalmte. Om direct daarna die sussende stem weer te wantrouwen. Want: 'Ben je ook paranoïde als ze echt achter je aan zitten?'

'Hoe nu verder?' staat in grote letters op de cover van het blad. Europa is een werelddeel geworden waar een 'strijd gaande is tussen extremisten en de rest van de samenleving', aldus hoofdredacteur Maurice Swift. 'En waar de Joden de voorhoede vormen van die rest.'

Na Parijs zit de schrik er goed in bij de Joden, ook in Nederland. Een 'solidariteitsbijeenkomst met Israël' op de Dam werd afgelopen week bijvoorbeeld afgelast.

De discussies over de islam lopen binnen de Joodse gemeenschap hoog op, aldus NIW: hardliners staan tegenover mensen die juist voor nog meer dialoog pleiten, 'zodat de welwillenden elkaar kunnen vinden in dit soort tijden van nood', aldus Esther Voet (van het Centrum Informatie en Documentatie Israël). Leiders uit de gemeenschap roepen op om geen knieval te maken voor terroristen. 'Het Joodse leven moet gewoon doorgaan', vindt Ron van der Wieken, voorzitter van het Nederlands Verbond voor Progressief Jodendom.

Overigens ziet Van der Wieken grotere gevaren dan moslimextremisme. 'Er gaat een onmiskenbare fysieke dreiging van uit, maar nog gevaarlijker zijn de vaak autochtone, intellectuele Nederlanders die de staat Israël willen ondermijnen. Israël is toch de kurk waar we als Joods volk op drijven. Zonder dat hebben we geen thuisland en geen toevluchtsoord en zijn we, net als voor de oorlog, een speelbal van de grillen van de volkeren.'

Het aantal Joden dat uit Frankrijk, Engeland en België naar Israël emigreert, neemt sterk toe, maar in Nederland blijft de uitstroom beperkt, schrijft het NIW: zo'n 60 tot 70 per jaar. 'Toch wakkeren incidenten als die in Parijs de angst onder de Joodse gemeenschap aan', aldus het blad. 'Velen zullen zich afvragen wanneer ook in Nederland de dreiging te groot wordt en het tijd is de koffers te pakken.'

Niet alleen in de Joodse gemeenschap, overal in ons land is de angst toegenomen, constateert psychiater en filosoof Damiaan Denys in een interview met Filosofie Magazine.

Dat heeft niet alleen met kwesties als wereldwijd terrorisme te maken, aldus Denys. Deze trend speelt al veel langer. 'In de media zie je een forse toename van angstgerelateerde woorden. En we reageren vaak overdreven paniekerig.'

Denys' analyse: we zijn controlefetisjisten geworden. 'Een geslaagd persoon is iemand die alles onder controle heeft. En die controledrang wordt versterkt door technologie. Als we reserveren in een restaurant kijken we eerst op Google Maps hoe het er vanbuiten uitziet. Vroeger was er een spontaan gevoel van overgave: we zullen wel zien. Dat bracht ons in interessante situaties die we nooit zullen ervaren als we alles onder controle proberen te houden.'

Angst hoort bij ons mens-zijn, zegt Denys. Hij haalt Søren Kierkegaard aan, die angst de 'duizeling van de vrijheid' noemde. En Jean-Paul Sartre, die zei dat de mens nooit zekerheden heeft. Keuzes leggen je nooit definitief vast, je moet jezelf altijd weer opnieuw 'ontwerpen' - en in de angst ervaar je deze realiteit.

Volgens Denys moeten we onze angsten niet uit de weg gaan, maar omarmen. Zo kunnen we voorkomen dat die ons verpletteren.

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan als ze met kalasjnikovs achter je aan zitten. Je hoeft niet paranoïde te zijn om daar bang voor te zijn. In NIW toont opperrabbijn Binyomin Jacobs zich strijdlustig. "Ik wil ervoor vechten om wat er hier aan jodendom is te behouden", zegt hij. "Ik zal niet uit angst mijn keppel afzetten, omdat een ander dat wil."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden