Bemanning van boot uit Indië 'viel niets te verwijten'

Scheepvaarthistoricus Guns: Feiten over repatriëring zijn helemaal niet verzwegen

De reis die zo'n 3800 repatrianten uit Nederlands-Indië eind 1945 maakten op de 'Nieuw Amsterdam' naar Southampton in Engeland, was gruwelijk. De opvarenden waren uitgeput, net bevrijd uit de jappenkampen en al weer op de vlucht voor moordende Indonesiërs. Onderweg brak op het passagiersschip een mazelenepidemie uit waaraan later nog velen zouden overlijden.

Dat enige passagiers van toen besloten om die gedenkwaardige reis deze zomer met een bijeenkomst te herdenken, vindt scheepvaarthistoricus Nico Guns volkomen begrijpelijk en gerechtvaardigd. Dat zij vervolgens de gezagsvoerder en de scheepsarts van dat schip, mensen van het Rode Kruis en bemanningsleden, in verschillende media verwijten dat die onzorgvuldig hebben gehandeld en zieken hebben verwaarloosd, daarover is Guns zeer verbolgen. Dat geldt ook voor de suggestie dat feiten over die repatriëring onder het tapijt zouden zijn geveegd.

Volgens Guns is er in de gespecialiseerde literatuur genoeg te vinden over de scheepsreizen tussen de kolonie en Nederland. "Wie van een vergeten geschiedenis spreekt, heeft zijn huiswerk niet goed gedaan", aldus Guns. "Het scheepsjournaal van de reis en de archieven van het Rode Kruis zijn voor iedereen toegankelijk."

Toenmalige passagiers stellen dat er op de boot tientallen kinderen en volwassenen aan mazelen zijn bezweken. De precieze aantallen zouden in de doofpot zijn gestopt. Iemand die destijds als kind meereisde, verklaarde dat zij aan boord getuige was van een zeebegrafenis. Anderen stellen dat er dermate veel kinderen stierven op het schip dat er in de vriesruimten niet meer voldoende ruimte was om de stoffelijk overschotten te bergen, zodat een zeebegrafenis noodzakelijk werd.

Volgens Guns is tijdens de reis van Singapore naar Southampton, waar de passagiers van boord gingen en met twee andere schepen verder reisden, niemand overleden. Het scheepsjournaal - een wettig document, stelt Guns, dat ook functioneert als register van de burgerlijke stand - meldt dat twaalf uur na het aanleggen in de haven een driejarig meisje, Beatrice IJsseldijk, aan mazelen is bezweken. In de dagen daarna zijn in het ziekenhuis in Southampton nog zes mensen overleden. Ook na aankomst in Nederland zijn er nog veel mensen gestorven.

"Dat is buitengewoon tragisch", zegt Guns. "Maar dat is geen reden om de schuld daarvan bij de autoriteiten van het schip of bij artsen en verpleegkundigen te leggen. Een vrouw verbaasde zich erover dat besmette kinderen destijds niet in quarantaine werden gehouden. Hoe moest dat gebeuren op een bomvol schip waarop in korte tijd honderden mensen besmet raakten?"

Een willekeurig kind kan volgens Guns nooit getuige zijn geweest van een zeebegrafenis. "Dat gebeurde niet over de reling van een hoog promenadedek, maar vanuit de break-door vlak boven het water, in de zijkant van het schip. Het gaat dan om een besloten plechtigheid waar geen toevallige passagiers konden komen en al helemaal geen kinderen", aldus Guns.

Voor een verklaring van vertekeningen in dit soort herinneringen wijst Guns in de richting van de 'Oranje' die kort na de 'Nieuw Amsterdam' in Southampton aankwam met veertien doden aan boord. "Van deze aankomst en de daarbij op de kade gedebarkeerde lijkkisten is uitgebreid verslag gedaan in de media, ook over de aankomst van de 'Nieuw Amsterdam' trouwens. Combineer dat met het feit dat veel kinderen aan boord van de 'Nieuw Amsterdam' doodziek waren. Mensen hebben de neiging om gaten in hun herinnering op te vullen om zo tot een coherent verhaal te komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden