Belofte dat Assad vrijuit gaat, is weinig waard

Landen kunnen de Syrische leider een veilige haven bieden, maar uiteindelijk ontkomt hij niet aan het internationaal recht.

Om een einde te maken aan het grootschalige geweld in Syrië is het idee geopperd om Assad te garanderen dat hij niet vervolgd zal worden door het Internationaal Strafhof. De gedachte is dan dat hij onder die voorwaarde eventueel bereid zou zijn de macht over te dragen.

Het betreft hier een terugkerende discussie: moet het verlangen naar gerechtigheid worden opgeofferd in het belang van vrede? Deze vraag was aan de orde ten tijde van de aanklachten tegen Karadzic, Mladic, Milosevic en Kadafi. Al deze voormalige politieke en militaire leiders zijn uiteindelijk door een internationaal straftribunaal aangeklaagd. Twee van hen staan nu terecht in Den Haag.

Er is geen enkel bewijs dat het uitvaardigen van deze aanklachten een eventueel nationaal proces van vrede en verzoening verstoort. Dat arrestatiebevelen nadrukkelijk hebben bijgedragen aan vrede, valt ook nauwelijks te bewijzen. Of en hoe vrede gerealiseerd kan worden, hangt van veel factoren af. Het valt nauwelijks vast te stellen of een internationaal arrestatiebevel leidt tot verbetering of verslechtering.

De gedachte is wel dat op langere termijn de hoogste politieke en militaire leiders ernstig rekening moeten houden met berechting door het Internationaal Strafhof indien ze zich schuldig maken aan misdrijven tegen de menselijkheid. Daar zou een afschrikkende werking van uit moeten gaan voor de toekomst en uiteindelijk moeten leiden tot stabiele en gerechtvaardigde vrede.

Het kan zijn dat betrokken landen menen dat in het geval van Assad er een uitzondering moet worden gemaakt op het uitgangspunt van strafrechtelijke aansprakelijkheid en dat hem op enige wijze immuniteit wordt toegezegd. De vraag is: wat is een dergelijke toezegging waard en maakt hij aantoonbaar een direct einde aan ondraaglijk en grootschalig lijden van de burgerbevolking? Als dat zo is, dan zou men daar bij voorbaat niet op tegen kunnen zijn.

Er is echter één groot probleem. Het wordt steeds lastiger om toezeggingen te doen ter bescherming van strafvervolging. Het Internationaal Strafhof zelf kan en mag dergelijke toezeggingen niet doen. Het hof heeft bovendien een permanent karakter en de misdrijven waarover het rechtsmacht heeft, verjaren niet. Het kan dus niet worden uitgesloten dat, zo lang Assad leeft, hij de kans loopt aangeklaagd te worden door het Internationaal Strafhof. De internationale gemeenschap - of bepaalde landen - kunnen alleen toezeggen dat zij hun best doen dat de 'zaak-Assad' niet door de VN Veiligheidsraad wordt voorgedragen aan het Strafhof; permanente leden van die Raad kunnen een dergelijk voorstel zelfs blokkeren met hun veto. Ook zouden landen Assad gastvrijheid kunnen beloven, zelfs als het Strafhof om arrestatie zou vragen.

Dat lijkt misschien al heel wat, maar is het voldoende? Er blijven vele onzekerheden. Syrië kan na een regime change heel gemakkelijk de zaak-Assad aan het Strafhof voorleggen, zelfs pas na jaren. Landen waar Assad zich schuilhoudt, kunnen ook van gedachten veranderen. Assad kan gearresteerd worden tijdens een reis en nationaal aangeklaagd worden op basis van zogenaamde universele rechtsmacht. Het is de onvermijdelijke consequentie van de blijvende aandacht voor het plegen van de meest ernstige misdrijven tegen de eigen burgerbevolking.

Mogen landen dan wel immuniteit beloven als ze al weten dat ze dat niet hard kunnen maken? Misschien niet helemaal zuiver, maar in deze situatie heb ik er geen probleem mee als de Syrische burgerbevolking geholpen kan worden en Assad te zijner tijd niet ontkomt aan vervolging.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden