Bellen zonder schuldgevoel

'Bloedmobiel', zo wordt de mobiele telefoon ook wel genoemd. Vanwege de mensonterende omstandigheden waaronder hij gemaakt wordt en omdat strijdende partijen de bloedige burgeroorlog in Congo ermee financieren. Kan de beller iets veranderen aan deze situatie?

Er bestaat al een keurmerk voor eerlijke bananen en ook het drinken van een kopje koffie kan zonder ongemakkelijke gevoelens. Maar bellen zonder indirect schuldig te zijn aan corruptie, uitbuiting en een bloedige oorlog, dat kan nog niet. "Een elektronicamerk dat beweert een eerlijke telefoon te hebben, liegt", zegt Tim Steinweg van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO), die kijkt welke effecten ondernemingen hebben op mens en milieu.

Volgens Steinweg is er bij het winnen van de grondstoffen sprake van uitbuiting, kinderarbeid en corruptie. Daarnaast zou de oorlog die in Oost-Congo woedt, worden gefinancierd met opbrengsten uit de mijnen waar de grondstoffen van onze mobieltjes vandaan komen.

Dat belt toch een stuk minder lekker, maar is er iets te doen aan dat schuldgevoel?

Een boycot van telefoons die gemaakt zijn van grondstoffen uit Oost-Congo? Onmogelijk, vrijwel alle telefoons zijn gemaakt van grondstoffen uit die regio. Althans, niemand kan garanderen dat er géén grondstoffen uit Oost-Congo in zijn verwerkt. Daarnaast is de lokale bevolking afhankelijk van de handel in mineralen en zou een boycot ervoor zorgen dat hun toch al schrijnende situatie, nog eens verslechtert.

De telefoonverkoper aanspreken? Daar staat u dan, in uw plaatselijke telefoonwinkel met in uw hand een bloedmobiel en tegenover u een verkoper die u met lege ogen aanstaart na een vraag over de werkomstandigheden in Oost-Congo. Toch is dat volgens Steinweg van organisatie SOMO een goed begin: "Wees kritisch. Stel vragen over de manier waaop en omstandigheden waaronder mobieltjes gemaakt worden. Aan de telefoonwinkel, de producent en aan de overheid." Door de e-mails en brieven naar het hoofdkantoor te sturen, komt de boodschap in ieder geval op de juiste plek. "Als er maar genoeg druk komt vanaf de kant van de consument, zullen de bedrijven en politici uiteindelijk met een oplossing komen", hoopt Steinweg.

Nathalie Ankersmit van ontwikkelingsorganisatie Niza vertelt dat veel bedrijven zich verschuilen achter het excuus dat ze geen invloed hebben op het maken van de telefoons omdat zij pas in de laatste fase in beeld komen. Ankersmit: "Maar dat is nog geen reden om dan maar helemaal niets te doen." Samen met mediabedrijf De Waag Society en communicatiebureau Schrijf-Schrijf is Niza daarom bezig om zelf een mobieltje te ontwikkelen dat gemaakt is onder eerlijke omstandigheden: de FairPhone. Omdat het in Oost-Congo te gevaarlijk is, richt FairPhone zich op het zuidelijker gelegen Katanga, waar geen oorlog woedt maar de werkomstandigheden ook erbarmelijk zijn.

Het duurt waarschijnlijk nog wel even voor de eerlijke telefoon in de winkel ligt, maar tot die tijd kan iedereen de actie ondersteunen. "Marketingdeskundigen kunnen ons helpen met het in de markt zetten van de telefoon, bijvoorbeeld", licht Bas van Abel van De Waag Society toe. Door een donatie te doen of een oude mobiel in te leveren, kunnen de huidige mijnwerkers worden ondersteund. Van Abel: "Door het kopen van een graafmachine bijvoorbeeld, zodat mensen niet meer zonder bescherming zestig meter de grond in hoeven."

De kans bestaat dat een mobieltje dat gemaakt wordt onder eerlijke arbeidsomstandigheden waar streng toezicht op wordt gehouden en waarbij de arbeiders een redelijk loon krijgen, duurder is dan nu. Het is de vraag of de beller bereid is meer te betalen. Maar dan is er in ieder geval een keuze. Die is er nu nog niet.

Tot die tijd is het belangrijk dat bellers zich bewust worden van de omstandigheden waaronder mobiele telefoons gemaakt worden. En zich bewust zijn van hun macht. De eerlijke bananen, koffie en spijkerbroeken zijn er tenslotte ook pas gekomen nadat steeds meer mensen daar om vroegen.

Een eerlijk mobieltje begint bij jezelf, zou je dus kunnen zeggen.

De problemen met kobalt, coltan en goud
- Een telefoon wordt onder meer gemaakt van de grondstoffen kobalt (onderdeel van de oplaadbare batterij), coltan (om elektriciteit op te slaan) en goud (voor de contactpunten in de printplaat en op de bedrading).

- De grondstoffen worden deels gewonnen in de mijnen van Oost-Congo, waar al jaren een bloedige burgeroorlog woedt. Strijdende partijen gebruiken de mijnopbrengsten voor het kopen van wapens.

- Maar ook in andere delen van Congo zijn de omstandigheden waaronder de grondstoffen voor elektronicaproducten worden gewonnen, erbarmelijk.

- Trouw-journaliste Seada Nourhussen reisde af naar Oost-Congo om met eigen ogen te zien waar de grondstoffen van haar mobiele telefoon vandaan komen. In haar zojuist verschenen boek 'Bloedmobieltjes. Coltan in Congo' beschrijft Nourhussen hoe zij stuitte op de enorme rijkdom van het land enerzijds en de erbarmelijke werkomstandigheden anderzijds.

De oplossingen: Dodd-Frank Act en FairPhone
- In Amerika treedt in de loop van dit jaar de zogenoemde Dodd-Frank Act in werking. Deze wet verplicht bedrijven om aan te tonen welke maatregelen zij hebben genomen om te zorgen dat de grondstoffen in hun producten, niet hebben bijgedragen aan de financiering van de oorlog in Congo.

- In Europa is vorig jaar een resolutie aangenomen om te kijken of zo'n soort wet ook in Europa mogelijk is.

- In Nederland zijn er verschillende acties om bellers meer bewust te maken van de problemen bij het maken van telefoons en andere elektronicaproducten. Een van die acties is het FairPhone-initiatief om zelf een eerlijk mobieltje te maken. Rabomobiel en KPN hebben al toegezegd de actie te ondersteunen (www.fairphone.com).

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden