'Belhar' niet in statuten van Gor

ATHENE - De 'Belhar-belijdenis' wordt niet opgenomen in de grondslag van de Gereformeerde oecumenische raad (Gor).

In de 'Belhar-belijdenis' veroordeelde de Nederduitse gereformeerde Sendingkerk (kleurlingen) in 1986 de bijbelse legitimering van de apartheidspolitiek in Zuid-Afrika. Daarmee nam ze afstand van haar moederkerk, de (blanke) Nederduitse gereformeerde kerk, die tot dan toe de apartheid had gelegitimeerd met de Bijbel in de hand. De Sendingkerk vroeg de Gor de 'Belharbelijdenis' over te nemen. Toen de Gor-assemblee in de Zimbabwaanse hoofdstad, Harare, in 1988 de beslissing daarover uitstelde, omdat ze eerst advies wilde inwinnen bij haar lidkerken, stapte de Sendingkerk uit de Gor.

Gisteren haalde een voorstel om het Zuidafrikaanse anti-apartheidsdocument toe te voegen aan de zeven calvinistische belijdenisgeschriften die de grondslag vormen van de Gor, niet de vereiste tweederde meerderheid. Een tweede motie, om de Belhar-belijdenis te erkennen als 'een getuigenis over de eenheid van de kerk op het punt van het racisme', trok ds. T. C. Rabali van de zwarte 'Dopperkerk' in Zuid-Afrika in, nadat de afgevaardigden van de NGKA lieten weten dat op te vatten als devaluatie van hun belijdenisgeschrift.

Rabali was een van de afgevaardigden die te hoop liepen tegen de gelijkstelling van de Belhar-belijdenis met andere calvinistische belijdenisgeschriften. "Ieder kerkelijk document wordt geboren uit een spirituele, kerkelijke situatie. Belhar mist dit typische karakter" , verwoordde ds. Y. Ichikawa van de Gereformeerde kerk in Japan het standpunt van de critici. Hij kreeg de steun van de afgevaardigden van de (blanke) Nederduitse gereformeerde kerk in Zuid-Afrika, volgens wie het Belhar-document al achterhaald is door de hervormingspolitiek in Zuid-Afrika.

Niets verloren

Ds. Nico Smith, blank maar niettemin predikant in de NGKA, betoogde daarentegen dat de Belhar-belijdenis nog niets van haar actualiteit heeft verloren gezien het opkomende racisme overal ter wereld. "Dat vormt een bedreiging voor de eenheid van de christelijke kerk. Er zijn nog steeds kerken die denken dat apartheid zo slecht nog niet is." "Wij zeggen tot de wereld in 'Belhar' dat het evangelie is geaccepteerd in Zuid-Afrika" , zei ds. M. Maphuto (eveneens NGKA). Hij vroeg de assemblee "te luisteren naar de stemmen in Zuid-Afrika. Dit is de eerste confessie uit Afrika" . Ds. A. Luke van de Christian Reformed Church in Noord-Amerika was boos dat de Gor-lidkerken de Belharbelijdenis ter discussie durfden te stellen. "Wat wilt u met de oecumene?" vroeg hij de assemblee. "Als deze raad zich alleen maar wil baseren op het verleden en uitgaat van de Europese interpretatie van het christendom, dan heeft deze raad geen toekomst."

De delegatie van de Gereformeerde kerken in Nederland - die nog steeds niet deelneemt aan de discussies - toonde zich teleurgesteld dat 'Belhar' niet in de grondslag wordt opgenomen. Het wondertje dat het mogelijk zou maken om de gereformeerde synode alsnog positief te adviseren over het Gor-lidmaatschap, was niet geschied. "Als de deur al op een kiertje stond, is hij nu dichtgeslagen" , zei secretaris oecumene dr. L. J. Koffeman.

De (blanke) NG-kerk weigert nog steeds te erkennen dat haar vroegere goedkeuring van de apartheidspolitiek in Zuid-Afrika een 'ketterij' is, bleek gistermiddag bij de bespreking van het agendapunt rassenrelaties. De Afrikaners wrongen zich in allerlei bochten om de veroordeling van de apartheidspolitiek als 'ketterij' uit de besluitvorming te halen. Zij vonden het oordeel over degenen in de NG-kerk die de apartheidspolitiek goed konden rijmen met het christendom, te zwaar. Dr. D. Du Toit uit Stellenbosch vroeg zich af of zijn vader en moeder dan niet in de hemel zijn. Ook ds. P. Meiring uit Pretoria had moeite met de uitspraak. Veel kerkleden komen door een dergelijke 'onpastorale' uitspraak in ernstige gewetensnood, zei hij. Dr. T. A. Mofokeng van de NGKA zei niet te snappen dat de Afrikaners zich zo druk maken om de zielen van de overledenen, terwijl er nog steeds in Zuid-Afrika mensen worden gedood en gemarteld door het apartheidsregime.

Konijn uit de hoed

In de pauze toverde de delegatie van de NG-kerk onverwacht een konijn uit de hoed. In het Engelstalige besluit mocht van hen blijven staan dat apartheid ketterij is, mits daaraan de Afrikaanse vertaling 'ernstige dwaling' werd toegevoegd. Het voorstel zorgde voor verdeeldheid binnen de NGKA. Synodevoorzitter ds. Sam Buti had geen moeite ermee, maar ds. Nico Smith vreesde dat de boodschap naar blank ZuidAfrika zo niet zou overkomen. "Apartheid was in strijd met de Bijbel, het schond het hart van het evangelie. Dat is meer dan een ernstige fout." Uiteindelijk vonden de blanke en zwarte zuid-Afrikanen elkaar in de toevoeging dat ketterij 'in strijd met de Bijbel' betekent.

Met een korte verklaring behaalde prof. P. Potgieter, synodevoorzitter van de NG-kerk, zijn Pyrrusoverwinning. "Wij beschouwen dit niet als het Afrikaanse woord 'ketterij' maar als een 'ernstige dwaling'." Het bewijst, reageerde Nico Smith, dat de blanke kerkleiders in Zuid-Afrika nog steeds niet het lef hebben om hun leden duidelijk te maken hoezeer de NG-kerk in haar verleden de plank heeft misgeslagen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden