Belgische strip is de censuur voorbij

interview | Met 'België gestript' is dan nu eindelijk de complete geschiedenis van de Vlaamse én de Waalse strip in één naslagwerk ondergebracht. Stripconnaisseur Geert de Weyer ontdekte hoe één klein landje standhield, ondanks de Franse censuurterreur.

Het is dat er treinen gehaald moeten worden, afspraken moeten worden nagekomen en magen worden gevuld. Anders was Geert De Weyer nu nóg aan het vertellen over weetjes en anekdotes uit de geschiedenis van de Belgische strip. Zo enthousiast is De Weyer, dé autoriteit op het gebied van het stripverhaal. Het is ook een plezant genre, het beeldverhaal - om het maar eens op zijn Vlaams te zeggen. Al vond lang niet altijd iedereen dat, zo ontdekte hij. In 'België gestript', het lijvige naslagwerk over de Belgische strip is het allemaal te zien en te lezen.

Bijna 350 bladzijden. Dat moet monnikenwerk zijn geweest.

"Ik heb er ruim vier jaar aan gewerkt. En blijkbaar was er behoefte aan, want het boek is niet aan te slepen. De geschiedenis van de Vlaams-Franse strip is nu eindelijk compleet. Er bestonden al wel boeken over het onderwerp, maar die waren niet volledig. Ik vind het vooral leuk dat ook Franstalige Belgen dol zijn op dit boek. Maar wat een klus. Dit doe ik nooit meer!"

Waar komt uw liefde voor strips vandaan?

"Vanaf mijn zesde of zevende jaar had ik de stripmicrobe te pakken. Ik ben ermee opgegroeid. Van mijn ouders kreeg ik vroeger een strip of een Playmobilpoppetje bij elk goed rapport. En ik droomde van Suske en Wiskecovers. Ik ben ook heel visueel ingesteld. Niets fijner dan wegdromen bij een stripverhaal, je begeven in die andere wereld, reizen maken via de strips. Logisch dus dat ik stripjournalist ben geworden. Het grappige is dat veel stripfiguren ook journalisten zijn: Kuifje, Flip Flink, Rik Ringers maar nog veel meer. Journalisten of detectives zijn het vaak. Met die beroepen kunnen stripmakers nu eenmaal meer dan met een bankbediende."

Wat maakt België tot een groter stripland dan Nederland?

"Dat komt doordat in België nu eenmaal de bladen Robbedoes/Spirou en Kuifje/Tintin zijn opgericht. Daarmee hadden we twee, elkaar hevig beconcurrerende bladen, die in heel Europa fungeerden als kweekvijvers van talent. Robbedoes en Kuifje waren het geluk van België."

Tot verdriet van Frankrijk.

"De populariteit van die bladen was zo intens dat Frankrijk pogingen ondernam om de Belgische strip te nekken. De Fransen riepen vanaf 1949 een censuurcommissie in het leven die zo'n zeventien jaar duurde en heel wat gevolgen voor de strip heeft gehad. Maar niet alleen de Franse overheid had een stevige censurerende vinger in de pap, ook de Belgische overheid en de katholieke kerk. In 1955 bracht de overheid een boekje op de markt om jongeren, pedagogen en onderwijzend personeel te wijzen op de gevaren van de strip, die zelfs met delinquentie werd gelinkt."

Tekenaars werden toch niet gedwongen om naar de Fransen te luisteren?

"Nee, maar in tegenstelling tot andere kunstenaars die alleen werkten, moesten stripauteurs rekening houden met hun uitgever, redactieploeg en zelfs drukker. Gingen die dus niet in op de eisen van de Fransen, dan konden ze niet langer publiceren op de Franse markt. Kijk, als de smurfin een Franse uitvinding was geweest, had ze mogelijk wél borsten gehad. Maar Peyo, de geestelijke vader van De Smurfen, was een Belg, en hij moest zich schikken naar die censuurregels. Ik zeg wel eens: moest Disney's Sneeuwwitje een Belgische strip zijn geweest, dan had die nooit kunnen verschijnen. Sneeuwwitje is veel te sensueel, ze heeft borsten. Lelijke vrouwen tekenen, of manvrouwen, dan kon dan weer wel.

Kijk maar naar Bianca Castafiore. Het verklaart ook waarom men altijd zegt dat Kuifje homo is. Hij had geen vriendinnetjes. Mocht ook niet. Bovendien kan je je beter de vraag stellen of Castafiore een vrouw dan wel een als man verklede drag queen is, toch? Tegelijkertijd zag je dat geestelijken deel uitmaakten van de redactie op Kuifje en Robbedoes. En zo knielden personages als Kuifje of Robbedoes voor kerststalletjes, of ging coureur Michel Vaillant in die periode bidden in een kapelletje voor een goede afloop van zijn race. Ook in Vlaamse kranten liep een geestelijke rond. Vaak werd een dubbele moraal gebezigd. Hilarisch en tragisch tegelijkertijd was een plaatje van Nero van Marc Sleen uit 1948. Een frêle vrouw dreigt daarin in elkaar geslagen te worden door een enorm grote bruut. Dat geweld op vrouwen vormde geen enkel probleem, dat ze eruitzag als een normale vrouw wél. Haar borsten werden in de krant weggegomd."

Was er dan helemaal niemand die lak had aan de Franse censuur?

"Het stripblad Heroic ALBUMS, de echte concurrent van Kuifje en Robbedoes wel. Het trok zich er niets van aan. Geweld en vrouwen mét boezem werden er ongecensureerd gepubliceerd, maar dat leidde tot een faillissement in 1956, na elf jaar. Ze konden immers niet publiceren in dat grote afzetgebied Frankrijk."

Ondanks alles werd België een groot stripland. Hoe kan dat?

"Ik denk omdat de strip tegelijkertijd veel aan de katholieke kerk heeft te danken. Men zag de strip immers als een manier om de katholieke moraal te verspreiden, met Kuifje als grote voorbeeld. Hij is toch ook groot geworden als een soort toonbeeld voor de katholieke jeugd. Hij had geen vriendinnetje, deed geen foute dingen, was nooit écht in gevechten betrokken. Het was moreel zoals het moest. Het Vaticaan noemde Kuifje ooit 'een schoolvoorbeeld van christelijk humanisme'."

Is dat vooral de verdienste van de Vlamingen of van de Walen?

"De populariteit van de Belgische strip is volledig te wijten aan de Franstaligen. Wij Vlamingen zijn te veel in de Vlaamse klei blijven hangen. Zo wordt in Vlaanderen altijd gesproken van 'de grote vier'- Willy Vandersteen, Marc Sleen, Bob De Moor, Jef Nys - maar je moet spreken van de grote vijf. Want Morris, de schepper van Lucky Luke, is wel degelijk een Vlaming. Die kwam uit Kortrijk en heet gewoon Maurice De Bevere. Maar wij hebben hem altijd weggeduwd als niet Vlaams genoeg. Kinderachtig. Je kunt beter de mooie dingen samen zoeken. Daarom is dit boek ook nog in het Frans uitgebracht. En ik heb het eerlijk verdeeld in dit boek: zowel de Walen als de Vlamingen worden op hun vingers getikt."

Wat is de huidige statuur van de Belgische strip? Telt het land nog mee?

"Frankrijk is het grootste stripland ter wereld, maar België doet nog goed mee. De Vlaamse auteurs durven nu ook meer. Ik ben zelfs geneigd te zeggen dat de jonge generatie Vlaamse stripauteurs nu de toon zet in vergelijking met hun Franstalige collega's.

"Tegelijkertijd hebben de Belgische klassiekers als Blake en Mortimer, Lucky Luke, De Smurfen of Suske en Wiske hun laatste adem nog lang niet uitgeblazen. En erg goed verkopende strips als XIII, Largo Winch of Thorgal zijn ook Belgisch."

Is de betekenis van de strip niet enorm afgenomen sinds internet de dienst uitmaakt?

"Ondanks de komst van games, tv-series en internet blijft de strip het relatief goed doen. Op dit moment waait er opnieuw een golf van nostalgie over West-Europa. Heel veel oude vergeten series worden nu integraal gepubliceerd. Tegelijkertijd springt ook de jeugd weer op de kar via de populariteit van superhelden of de talloze films en tv-series gebaseerd op strips. Vrouwen lijken dan weer meer graphic novels te lezen. En de volwassenstrip, inclusief zware maatschappelijke thema's als zelfmoord, autisme of ziekten, wint aan belangstelling. We benaderen joden, vrouwen, zwarten of homo's ook niet meer op zo'n stereotiepe manier als vroeger - iets wat het boek ook duidelijk maakt. Ik denk dat het succes van dit boek aantoont dat jong en oud hunkert naar het verhaal achter de strips. In Frankrijk zag je dat al eerder gebeuren. Maar in het geval van 'België gestript' is het duidelijk: geen land ter wereld dat een kleurrijker stripgeschiedenis heeft dan het onze. Maf en bedroevend, bij momenten, maar o zo interessant."

België gestript. Geert De Weyer. Uitgeverij Alexis Dragonetti. 342 bladzijden, 49,95 euro.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden