Belgische moslims naar stembus/Nederlandse moslims verdeeld over kiezen eigen leiders

AMSTERDAM - Zondag gaan de moslims in België stemmen voor een nationale raad van afgevaardigden. De verkiezingen zijn door de Belgische overheid als voorwaarde gesteld voor financiële steun. “Dit is de eerste keer dat in België gelovigen hun eigen bestuurders mogen kiezen. De gelovigen in de rooms-katholieke kerk zijn nog niet zo ver”, juicht islamdeskundige Lucas Catherine, die zondag als waarnemer in een Brusselse moskee toezicht zal houden.

Slechts één smetje ziet hij in het feit dat bijna alle stembureaus in moskeeën zijn gevestigd: niet iedere gelovige voelt zich in iedere moskee evenzeer thuis.

Toch zijn de verkiezingen al bij voorbaat een succes, zegt het 'Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding', dat een actieve rol speelt in de organisatie ervan. Zeventigduizend gelovigen hebben zich laten registreren. Dat is tweederde van het aantal stemgerechtigden onder de ruim 300 000 zielen tellende moslimgemeenschap in België, zegt directeur Johan Leman van het Centrum. Van de geregistreeerden is 35 procent vrouw; 25 procent is tussen 18 en 25 jaar oud. Deze cijfers laten volgens Leman zien dat het draagvlak voor de verkiezing onder de moslims in België groot is.

De verkiezingen vinden plaats volgens een ingewikkeld schema. De 17 zetels in de raad zullen volgens een etnische en regionale sleutel worden verdeeld door de afgevaardigden die zondag worden gekozen en door degenen die worden aangewezen. Kandidaten mogen geen politieke functie of diplomatieke status hebben. Volgens Leman zal de stoelendans rond de 17 zetels in de uiteindelijke raad nog veel ruzies opleveren.

De verkiezingen zijn niet het initiatief van de moslimgemeenschap zelf. Het is vooral de Belgische overheid die er uit angst voor moslimfundamentalisme al bijna een decennium lang op heeft aangestuurd. Jarenlang heeft de overheid alleen zaken gedaan met het ICC, het Islamitisch cultureel centrum, een organisatie die nauwe banden had met Saoedi-Arabië en Marokko. De band met deze dictatoriaal bestuurde landen werd nooit een probleem gevonden, vooral omdat men de moslim-arbeiders als tijdelijke gasten zag. Onder vooruitstrevende Marokkanen en Turken bestond al vanaf het begin verzet tegen het ICC.

De ommekeer kwam in 1986. Toen demonstreerden groepen moslims tegen de luchtaanvallen van de Verenigde Staten op Libië. De relatie tussen de overheid en het ICC verslechterde erdoor, helemaal toen het, om het overheidsplan voor verkiezingen te dwarsbomen, eigen verkiezingen uitschreef - alleen voor mannen. De oprichting van een islamitische ICC-school in 1990 deed de deur dicht: toen verklaarde het ministerie openlijk dat het ICC geen representatief orgaan was dat de moslims kon vertegenwoordigen.

Sindsdien is er van alles geprobeerd, zegt Philip Hermans, antropoloog en Belgiëspecialist aan de universiteit van Groningen. “Allerlei raden werden opgericht, die én te weinig draagvlak hadden aan de basis, én niet erkend werden door de overheid.”

Sinds 1974 was de islam wel als een van de officiële godsdiensten van België erkend, maar de financiering van de (290) gebedsruimten en de geestelijken bleef achterwege. De rooms-katholieken, protestanten en joden komen wel voor een dergelijke financiering in aanmerking. De verkiezing van zondag moet de weg vrijmaken voor de subsidiëring van de islamitische instellingen.

Volgens Hermans maakte de overheid weinig haast vanwege de financiële consequenties. “In België wordt inzet voor de islam ook niet erg op prijs gesteld. Maar de sabotage kwam van twee kanten. Ook de enorme verdeeldheid onder moslims droeg bij aan de vertraging.”

De noodzaak voor de verkiezing zondag wordt maar door weinigen ontkend. L. Missoudi, lid van de 'Executieve van de moslims', de waarnemende raad die de verkiezing helpt voorbereiden: “Het is de meest maatschappelijk gedragen oplossing.” Ook Hermans kijkt sympathiek naar de verkiezing: “De islam is niet hiërarchisch georganiseerd. Dus is het logisch dat je iedereen mee laat praten.” Het idee verkiezingen ook voor de katholieken verplicht te stellen, omdat die zich ook niet allemaal door hun leiders vertegenwoordigd voelen, zou volgens Hermans 'perspectieven scheppen'. “De reden dat niemand in België daar aan denkt, ligt in het feit dat de rooms-katholieke kerk ons zo vertrouwd is.”

Binnen de verschillende Marokkaanse moslimorganisaties heerst wantrouwen, weet Hermans. “De verkiezing wordt gezien als een manier om andermaal de financiering te vertragen. En het 'Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding' dat de organisatie regelt, wordt gezien als een buffer voor de overheid: die is zo niet direct verantwoordelijk en kan afstand nemen als er iets mis gaat.” De verkiezingen worden overigens wel volledig betaald door de Belgische staat.

Maar ook Hermans heeft zijn twijfels. “Op de zetels die door co"ptatie worden bezet, mogen de gekozenen hun vriendjes die wat minder geluk hadden, benoemen. En reken maar dat de kandidaten voor de raad een dossier hebben bij de veiligheidsdienst. Wie fundamentalistisch wordt bevonden, maakt geen kans.” Hermans vraagt zich of of het niet ook zo zou gaan in Nederland.

Onder de zeer verdeelde moslims in Nederland worden de verkiezingen met gemengde gevoelens bekeken. Voorzitter M.E. Ates van de Raad van Moskeeën heeft zijn twijfels. De zetelverdeling naar nationaliteit is volgens hem in strijd met de integratiegedachte. In Nederland zouden verkiezingen onder moslims toch een goed idee kunnen zijn, mits het land van herkomst geen rol speelt en een kiesdrempel “kleine, fanatieke groepen” buiten de deur houdt.

Voorzitter S. Damra van de Nederlandse islamitische raad vindt verkiezingen een “fantastisch” idee. Als de gelovigen zich kunnen uitspreken, wordt duidelijk of de verschillende organisaties terecht claimen dat ze namens de moslims optreden. De kiezers kunnen ook korte metten maken met de gerichtheid van sommige groepen op de Turkse en Marokkaanse overheid.

Secretaris A. El-Manouzi van de Nederlandse Moslimraad ziet niets in een stembusgang van moslims. Hij vreest dat de islamitische organisaties de kiezers zullen manipuleren. Een aldus gevormde raad zou wel eens een “instrument van antidemocratische krachten” kunnen worden.

Het ministerie van binnenlandse zaken, dat sinds jaar en dag aandringt op de vorming van één vertegenwoordigende moslimraad, laat zich niet uit over de vraag of verkiezingen de huidige impasse zouden kunnen doorbreken. Volgens een woordvoerster moeten de organisaties zelf het initiatief nemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden