Belgische gevangenen zitten onder erbarmelijke omstandigheden vast

Een gevangenis in Brugge Beeld AFP
Een gevangenis in BruggeBeeld AFP

België is een mooi land, maar je moet er niet in de gevangenis belanden. Gevangenen zitten vaak met hun drieën op een piepkleine cel, zonder behoorlijk sanitair, 23 uur per dag. Twee in een stapelbed, de derde op een vuile matras op de grond. Beddegoed en kleding worden eenmaal per maand gewassen

"Mensonwaardig", is de conclusie van voorzitter van de Brusselse rechtbank Luc Hennart, na een bezoek aan de overbevolkte gevangenis van Vorst, in de hoofdstad. In de krant De Morgen geeft hij nog een paar typeringen: "Stank. Vuiligheid. Middeleeuws. Zo sluiten we zelfs onze beesten niet meer op."

Was de rechter echt verbaasd? Hij had ook de reportage kunnen lezen die vier jaar geleden in deze krant stond. Ook die maakte melding van de barre omstandigheden, inclusief ratten, vochtplekken en plastic wc-emmers. Nooit rook de buitenlucht zo fris als na dat bezoek.

Helaas is de toestand in Vorst voor de rechter helemaal geen nieuws. Hij bezocht de gevangenis 25 jaar geleden al, en ook toen waren de leefomstandigheden bedroevend. In de tussentijd is het hooguit erger geworden.

In Vorst is plaats voor 402 gedetineerden, begin deze maand zaten er 708 - alweer veertig meer dan vier jaar geleden. De cellen zijn amper negen vierkante meter groot, veel gedetineerden kunnen maar een uur per dag luchten. In veel andere Belgische gevangenissen is de situatie niet beter.

De gevangenis in Verviers, in het oosten van België, moest vorig jaar gesloten worden omdat het gebouw op instorten bleek te staan. De overplaatsing van de gedetineerden naar Sint-Gillis, pal naast Vorst, leidde direct tot acties van de cipiers. Zij vreesden voor een ver- dere opvoering van de werkdruk in hun eveneens overbevolkte complex.

Belgische cipiers staken regelmatig tegen de hoge werkdruk en de slechte arbeidsomstandigheden. De overbevolking leidt vaak tot vechtpartijen, waarbij de cipiers tussenbeide moeten komen. Bij iedere staking moet de politie, die daar helemaal niet op berekend is, het dagelijks werk overnemen.

De overbevolking van de gevangenissen is deels te wijten aan het grote aantal mensen in voorarrest. Hoewel dit tegen alle internationale afspraken is, zitten degenen die nog op hun proces wachten vaak in dezelfde blokken als de gestraften. Zo ook in Vorst.

Eén meevaller voor de verdachten: celstraffen tot drie jaar worden in België helemaal niet uitgevoerd. Maar daar staan grote achterstanden bij justitie tegenover: velen hebben al jaren in de cel doorgebracht als het vonnis eindelijk wordt geveld.

De Raad van Europa heeft België al vaak op de vingers getikt over de slechte toestand van de gevangenissen. Daarom kwam de regering vier jaar geleden met ambitieuze plannen voor nieuwbouw: vier nieuwe gevangenissen moesten er komen, in 2012. Trouw en andere kranten mochten er destijds gaan kijken hoe erg het was, juist om die dure nieuwbouw te verantwoorden.

Want een behoorlijke behandeling van gevangenen is in België niet vanzelfsprekend. Op het internet lokt het harde oordeel van rechter Hennart vooral schamper commentaar uit: criminelen verdienen niet beter, is de heersende mening.

Ook in de media is de toestand in de gevangenissen geen grote kwestie. De Belgische journaals berichten er amper over en voor de kranten is het geen voorpaginanieuws - behalve voor het Franstalige dagblad Le Soir.

Maar juist in Franstalig België is de nieuwbouw van gevangenissen niet populair, daar overheerst nog het idee dat cellen bouwen geen oplossing is voor de criminaliteit. Door het ernstige plaatsgebrek zijn inmiddels wel circa vijfhonderd Belgische gevangenen in Tilburg gehuisvest.

De nieuwbouw in België is nog lang niet klaar - er is zelfs geen steen gelegd, want de plannen stuiten op allerlei praktische en politieke problemen. En ondertussen worden de bestaande, verouderde gevangenissen steeds voller.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden