België / Vlaamse groenen keren grondlegger de rug toe

Hij liet de brede middenberm van de autosnelweg tussen Brussel en Mechelen volplanten met bomen en struiken ter nagedachtenis aan de ontvoerde en vermoorde kinderen. Maar Luc Versteylen is in Vlaanderen vooral bekend door zijn geesteskind Agalev, Anders Gaan Leven, de groene beweging die in 1973 ontstond. Versteylen en de latere politieke partij Agalev zijn uit elkaar gegroeid. Op 15 november kiest de partij een nieuwe naam en wellicht een nieuwe politieke partner om te overleven.

Luc Versteylen (76) heeft op zijn leeftijd vooralsnog geen plannen in de politiek. Maar hij is er van overtuigd dat als Agalev trouw was gebleven aan de oorspronkelijke doelstellingen -met respect voor de christelijke waarden- de partij in Antwerpen een waardig alternatief zou zijn voor het Vlaams Blok.

De priester Versteylen was zelf weer even 'nieuws', toen hij verkondigde Agalev, zijn geesteskind, de rug toe te keren. Hij heeft besloten niet langer te zeuren over de koers die de Vlaamse groenen volgens hem zouden moeten volgen.

De partij zelf had de deur al lang dicht geslagen. Agalev moest niets meer hebben van de zeurkous, de priester die nog gelooft in oude idealen en traditionele waarden. Een knorrige oude man die tegen de regeringsdeelname van Agalev was in 1999, tegen de wapenleveringen aan Nepal in 2002, tegen het liberale drugsbeleid, tegen condoomautomaten op scholen.

De oprichter van Agalev op zijn beurt zag zijn dromen van een sociale beweging voor de mensen in de straat verkwanseld door een stelletje groene opportunisten die van de macht droomden en daar uiteindelijk even van hebben geproefd. Dat het zo snel bergafwaarts gaat met de groenen in Vlaanderen, betreurt Versteylen, maar het verrast hem niet.

In het appartement van een trouwe medestander in Borgerhout schildert hij nog maar eens de geschiedenis van een beweging. Anders Gaan Leven, zo was het ook letterlijk bedoeld. Als leraar Nederlands, Frans en godsdienst op een katholieke school in Antwerpen had Luc Versteylen de handelingen der apostelen er op nageslagen. ,,Daarin lazen we: zij hadden alles gemeenschappelijk en zij deelden hun bezittingen en er was geen enkele behoeftige onder hen.'' Met een groep leerlingen besloot hij in 1970 de handelingen uit de godsdienstles uit te testen. ,,Aan het eind van het schooljaar was iedereen geslaagd'', zegt Versteylen, die in zijn Brouwerij van het Leven, in het dorp Viersel, met gelijkgezinden nog altijd deze idealen probeert te verwezenlijken.

Agalev manifesteerde zich begin jaren zeventig vooral als een sociale beweging; niet links, niet rechts, maar averechts, met Luc Versteylen als zijn charismatische leider. De naam was een grap, een parodie op de communistische partij Amada (Alle Macht Aan De Arbeiders), die toen opkwam in Antwerpen. De beweging van Versteylen, die zijn christelijke roots nooit heeft opgegeven, had snel succes. Toen door de geplande aanleg van het duwvaartkanaal tussen Oelegem en Zandvliet honderden hectaren landbouwgrond dreigden te worden opgeofferd, kreeg Agalev honderden fietsers op de been. De zogenoemde groene fietsers werden in Vlaanderen een begrip. In 1975 trokken ze met zevenhonderd mannen, vrouwen en kinderen in een lange colonne naar Brussel om hun protest kracht bij te zetten. Versteylen: ,,In het Belgische leger is de fiets nog altijd een wapen. Daarom hebben wij destijds datzelfde wapen ingezet. Wij wilden iets fris brengen.''

Politiek-socioloog Stefaan Walgrave schetst in een boekje over de ontstaansgeschiedenis van Agalev de ommekeer, die volgens hem na 1977 een feit was, toen de beweging experimenteerde met politiek. Het succes trok volgens Walgrave mensen aan die niet zozeer geïnteresseerd waren in de beweging, maar in het politieke project. Dat leidde tot interne spanningen.

In 1977 deed de beweging Agalev voor het eerst mee aan de verkiezingen. ,,Wij waren de echte realo's, de eerste in Europa die een groene partij hebben gesticht'', vertelt Versteylen. ,,We zijn zonder middelen en met onbekende mensen in de politiek gestapt. Potentiële kiezers moesten zelfs voor onze verkiezingsfolders betalen.''

Waar is het mis gegaan tussen Luc Versteylen en de partij Agalev? ,,Eigenlijk in 1982, toen we in Tielrode alle progressieve krachten hadden verzameld om ons te beraden over de toekomst. Daar werd de beweging Anders Gaan Leven een Vlaamse politieke partij. Een splitsing eigenlijk. Dat was de stommiteit van mijn leven. Het was de eerste keer dat iemand op onze bijeenkomsten vroeg om reiskosten te declareren. Toen dacht ik al: dat gaat mis.'' En toen kwamen de 'klimoppers' en 'bladluizen', zoals Versteylen de medestanders noemt die alleen van de macht wilden proeven.

De groene dromers hadden gezelschap gekregen van linkse idealisten, die van de klassenstrijd hun doel maakten. Versteylen: ,,Zij hebben onze grondbeginselen stilte, soberheid en saamhorigheid verbreed tot ecologisch, pacifistisch en basisdemocratie. Ineens was Agalev een partij waar je alle kanten mee uit kon. Dat was volgens mij de grootste blunder.''

En nu, anno 2003, na de zo dramatisch verloren parlementsverkiezingen van 18 mei, staan de groenen van Agalev voor de keuze. Doorgaan of een alliantie met de Vlaamse socialisten van de Sp.a. ,,Ik zou dat heel erg vinden, maar ik vrees dat het die kant opgaat'', zegt Versteylen.

Zelf overweegt hij de naam Agalev, die na het partijcongres van 15 november wellicht verdwijnt, te gebruiken om de oude beweging nieuw leven in te blazen. Versteylen richtte enkele jaren geleden trouwens al de beweging Helaba op (wat trouwens geen afkorting is zoals Agalev, maar een Franse uitdrukking die zoveel betekent als 'alle goed?') die dicht bij de mensen wil staan en menselijk leed een plaats probeert te geven. Zoals bijvoorbeeld de wens om rouwverlof in te voeren gedurende een langere periode. Of om winkeliers en horecaondernemers schadeloos te stellen als er in hun straat lange tijd wordt gewerkt. Maar ook: een maatregel die voorkomt dat boekentassen bijna even zwaar wegen als het gewicht van de scholier zelf.

Versteylen maakt zich tegenwoordig nog vooral druk over de verkeersonveiligheid. Hij zat nog niet zo lang geleden achttien dagen in de cel omdat hij weigerde een boete te betalen voor het eigenhandig schilderen van een fietspad in zijn buurt, nadat op een kruispunt een scholier was doodgereden. ,,Mijn protest haalde uiteindelijk wel iets uit. Nu zijn er aan alle stoplichten fietssluizen gekomen.''

De oprichter van Agalev is niet verbitterd. Misschien was ook zonder Agalev wel een groene partij ontstaan in Vlaanderen. Maar de huidige partij kan anderzijds niet los worden gezien van de beweging van Versteylen. ,,Boegbeelden als Mieke Vogels, Vera Dua en Jos Geysels zouden nooit iets hebben bereikt zonder mij'', zegt Versteylen zonder enige schroom.

Hij verklaart de breuk tussen de partij en zijn persoon deels uit een hetze tegen het feit dat hij een geestelijke is. ,,In die zin, dat zij geen priester in hun nabijheid dulden die hen de les spelt. 'Ga jij maar terug in jouw kerk. Wij willen niet de christelijke waarden of symbolen meedragen', zeggen de groenen. Maar ja, wat zij als symbool gebruiken, een groen blad of zo, dat zegt toch ook niks.''

De partij was in 1999 toch buitengewoon succesvol bij de verkiezingen. ,,Die kippencrisis was helemaal geen succes'', werpt Versteylen tegen. ,,Dat was een rampzalig iets, waar Agalev toevallig electoraal voordeel bij heeft behaald. Ze hadden 'chance'. Niet meer dan dat.''

In de paarsgroene regering werden de groenen vervolgens gemangeld tussen liberalen en socialisten, die steeds meer groene thema's in hun partijprogramma's hebben overgenomen. De groenen werden na vier jaar overbodig.

,,De partij is ontredderd en in ontbinding'', constateert Versteylen. Tijdens het gesprek rinkelt voortdurend de telefoon. ,,Ik krijg ongelooflijk veel reacties van mensen die zeggen dat ze teleurgesteld zijn in Agalev.'' Zijn pogingen om de partij de hand te reiken, werden niet beantwoord. ,,Wij hebben met onze kleine beweging Helaba de sympathie van de bevolking, het vertrouwen van de jeugd. Maar bij Agalev hoor je: nog liever ten onder gaan dan met jullie samen.''

Is de vrije val van de Vlaamse groenen niet eerder een Europees verschijnsel? Versteylen: ,,De groenen in Europa kun je niet met elkaar vergelijken. De Franse groenen hadden een presidentskandidaat die kernenergie ging verdedigen. In Duitsland werden twee mensen van het eerste uur de dood in gedreven. En GroenLinks in Nederland, wat betekent dat in godsnaam, GroenLinks? Wij waren met Agalev de eerste groene partij in Europa, wij waren de mensen van de 'nulste wereld', de wereld van het verdriet, van de allerarmsten. Maar ja, bij Agalev noemen ze ons nu geitenwollen sokken. Stel je voor. En ik ben voor hen de moraliserende hogepriester.''

In de taal van Helaba schetst Versteylen de onderlinge verhoudingen tussen zijn groene ideaal en de politieke partij Agalev. ,,De beweging Anders Gaan Leven is een tuin vol bloemen en groenten. De partij Agalev is het huis dat in de tuin is gebouwd. Wij dachten, de mensen van de partij gaan toch wel nu bloemen en groenten uit de eigen tuin komen halen. Vergeet het maar. Alle luiken en deuren werden een voor een gesloten. Wij zijn maar opgehouden op te deur te kloppen en te blijven roepen.''

Dat kwam de bewoners van het huis ook wel goed uit. In de krant De Morgen las de oprichter van Agalev dit anonieme citaat: 'Versteylen mag nog zo hard op de deur blijven bonzen, wij doen ze nooit meer open'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden