België, dat rare landje

Zondag gaan de Belgen naar de stembus, naar meerdere stembussen zelfs. Zij kiezen Europees, nationaal én regionaal: in totaal zes parlementen. De Vlaams-nationalistische N-VA stevent landelijk af op een grote zege. Drie prominente Belgen praten over de staat van hun land.

BRUSSEL - Voorbeschouwen op de Belgische verkiezingen van zondag betekent onvermijdelijk dat het woord 'N-VA' vaak valt en dat de meest genoemde naam die van Bart De Wever is, boegbeeld van die Vlaams-nationalistische partij.

Dat geldt ook voor dit uitgebreide verkiezingsgesprek met drie landgenoten die elk op totaal verschillende wijze en vanuit uiteenlopende culturen prominente opiniemakers in België zijn geworden.

"Een gespierde, rechts-nationalistische partij", zo noemt schrijver Geert van Istendael (in het vervolg GvI) de N-VA. "Maar wel democratisch."

Béatrice Delvaux (BD), opiniërend hoofdredacteur van het Franstalige dagblad Le Soir: "Ze zijn zeer zelfverzekerd. Alle andere partijen zijn een beetje aan het tobben."

Vlaams parlementslid Yamila Idrissi (YI): "Een kille, separatistische partij, een wolf in schaapskleren."

Tussen de drie ontspint zich een onderhoudend gesprek tijdens een high tea in een fraaie, historische entourage: hotel The Dominican in hartje Brussel.

Het is goed mogelijk dat de N-VA zondag nog meer Vlaamse kiezers achter zich weet te krijgen dan in 2010, toen de partij de Belgische politiek op haar grondvesten deed schudden. Plots was de N-VA de grootste van het land, met tegen de 30 procent van de Vlaamse stemmen.

Na een formatie van 541 dagen - een wereldrecord - belandde De Wevers partij buiten de federale regering, die wordt geleid door de Waalse socialist Elio Di Rupo. Nu zou de N-VA nóg groter kunnen worden. Gaat de N-VA, die al wel in de Vlaamse regering zit, nu ook federaal regeren?

GvI: "Er is een historisch probleem met het Vlaamse nationalisme. Dat is altijd een kleine, maar belangrijke factor geweest in de Belgische politiek. Nu zijn ze zeer groot, zo groot zijn ze nog nooit geweest. Maar sinds ze politiek georganiseerd zijn, hebben ze nooit voor een doorbraak in de staatsinrichting gestemd. Al negentig jaar lang. Zelfs voor de vernederlandsing van Gent hebben ze niet meegestemd. Wat is hun vermogen tot compromis?"

BD: "Misschien doen ze dat nu wel, omdat ze zo groot zijn."

YI: "Het compromis zit in het DNA van de Belgische politiek, sinds mensenheugenis. Nu heb je die grote partij die zegt: daar doen we niet aan mee. In Antwerpen, waar ze het voor het zeggen hebben, creëren ze een wij-zij-politiek."

GvI: "Maar de N-VA is geen racistische partij en is evenmin te vergelijken met de Nederlandse PVV. Die werkt samen met het Vlaams Belang."

YI: "Daar is de N-VA heel intelligent in. Ze waren zo bang om in die racistische hoek gezet te worden. Ze schuiven politici met een gekleurde achtergrond naar voren."

GvI: "Separatisme bestaat in Nederland niet. Hier wel. Dat is óók deel van ons DNA."

BD: "Besef ook dat de kerk in Vlaanderen vroeger heel belangrijk was. Maar die heeft aan invloed verloren."

YI: "Je had vroeger een katholieke, een socialistische en een liberale zuil. Die zijn ook weg. Iedereen is op zichzelf teruggeworpen."

BD: "En De Wever heeft een aanbod voor die mensen. Simpele antwoorden op moeilijke vragen. Op vraagstukken over immigratie, identiteit en onderwijs hebben de nationalisten allemaal antwoorden."

GvI: "Een deel van het startkapitaal van de N-VA is: wij zijn zuiver. In België is het traditie om de politiek te beschouwen als smerig. Vuile politiek, zakkenvullers. En dan komt de N-VA, en die zegt: wij zijn nobel en rein. Als je deelneemt aan het beleid, is dat een onhoudbare stelling. Maar ze proberen dat imago nog steeds hoog te houden. Een ander deel van hun verhaal is: 'iedereen is tegen ons, wij zijn klein'. Als je 30 procent van de stemmen hebt, en de meerderheid in de grootste stad van het Vlaamse gewest, dan kun je dat moeilijk volhouden. Hun startkapitaal smelt weg."

YI: "In debatten met N-VA'ers merk ik dat ze debattraining hebben gehad, met als les: blijf braaf en vriendelijk. Ze gaan de confrontatie nooit aan, ook niet als ik ze uit de tent lok. Ze weten dat het electoraat niet van polemiek houdt. Burgers willen brave politici die zich hun lot aantrekken."

BD: "Met wie kunnen we De Wever vergelijken?"

GvI: "In Nederland? Met niemand."

YI: "Pim Fortuyn misschien. Die kon het ook goed uitleggen, was sterk in debatten, flirtte met wat wel en niet kon. Ook op De Wever krijgen andere politici geen vat."

GvI: "Fortuyn was theatraler. Vlaams nationalisme is iets wat De Wever bezielt van zijn voetzolen tot zijn schedel. Zo'n soort ideologie is onbekend in Nederland. Maar we hebben het nu alweer veel te lang over De Wever. Zo zet je hem in een stralenkrans."

Laten we het dan over premier Di Rupo hebben, want misschien blijft hij wel premier. Hoe heeft hij het gedaan?

YI: "Heel goed, in een korte periode."

BD: "Een expert in compromissen. Di Rupo heeft weinig fouten gemaakt. Zijn geschiedenis spreekt ook tot de verbeelding. Hij heeft ook een elegante manier om eerste minister te zijn."

GvI: "Hij heeft stijl. Ik ben trots dat dit rare landje van ons deze eerste minister heeft. Zoon van Italiaanse mijnwerkers, analfabete moeder, en hij zegt: ik ben homo. Nou jullie weer."

BD: "Zijn enige probleem is dat hij niet goed Nederlands spreekt."

GvI: "Hij spreekt ook slecht Italiaans. Sommige mensen worden razend over dat slechte Nederlands van Di Rupo. Je zou dan moeten antwoorden met een uitspraak van Marc Didden (filmmaker/publicist -red.): 'Ja inderdaad, Di Rupo en veel Walen spreken slecht Nederlands, zoals de meeste Vlamingen'."

YI: "Wat Di Rupo goed heeft gedaan, is de begroting op orde krijgen zonder het economische mechanisme kapot te maken. In Nederland is zoveel bezuinigd, met de botte bijl, waardoor de economie ontwricht werd."

BD: "Maar vergeet niet dat de N-VA iets anders zegt dan wij. Die vinden dat alles de afgelopen jaren slecht is gegaan."

GvI: "Zij spreken van 'de marxistische belastingregering-Di Rupo'. Hoezo marxistische belastingregering? Gérard Depardieu komt bij ons wonen, en hoe heet die topman van Louis Vuitton..."

BD: "Bernard Arnault."

GvI: "Ja, die. Dat zijn allemaal marxisten zeker?"

YI: "Voor het mooie weer zullen ze niet gekomen zijn..."

Maar Di Rupo heeft ook het een en ander laten liggen, vinden ze alledrie. Iedereen in België klaagt over de hoge belastingen, met name die op arbeid. Fataal voor de concurrentiekracht. Zo passeren meer inhoudelijke verkiezingsthema's de revue, die, op onderwijs na, allemaal economisch blijken te zijn. De politieke partijen bevechten elkaar vooral over bezuinigingen, de zogeheten indexering (een automatische inflatiecorrectie in de lonen) en belastinghervormingen.

En er zijn sociale problemen. De werkloosheid, vooral onder jongeren, neemt in een stad als Brussel Zuid-Europese proporties aan. Delvaux spreekt zelfs van een 'sociale tijdbom' onder Brussel. "Alle problemen sterken De Wever alleen maar."

Wat in vergelijking met het politieke debat in Nederland opvalt, is dat immigratie- en integratiekwesties hier niet zo dominant zijn.

GvI: "We hebben onze portie wel gehad hoor, bij het grote succes van het Vlaams Blok begin jaren negentig. In Brussel speelt het nu nog steeds."

YI: "Wel op een andere manier. Ik was laatst op een bijeenkomst met vrouwen van Marokkaanse origine, en die waren in alle staten. Die angst die ik zag in hun ogen, dat hun kinderen onvoldoende beschermd zijn, dat ze geronseld zouden worden voor Syrië... 'Doe iets', zeiden ze, 'kan ons niet schelen wat'. Het was een nieuwe angst die ik zag. De invloed van mensen die kinderen kunnen beïnvloeden, op straat, via sociale media, via extremistische websites, waar zij als ouderen helemaal geen greep op hebben."

BD: "Dat is ook een van de successen van de N-VA. Mensen denken dat die zaken beter gereguleerd zullen worden met de N-VA aan de macht. Maar de immigratiediscussie is toch minder urgent dan een paar jaar geleden."

Een ander verschil tussen België en Nederland: het nagenoeg ontbreken van euroscepsis.

YI: "In Nederland wordt Europa op een negatieve manier in twijfel getrokken. Dat is hier niet aan de gang. Misschien ook omdat we dat DNA van compromis in ons hebben, in Europa doe je niets anders."

BD: "In Franstalig België is Guy Verhofstadt een held."

GvI: "De N-VA is pro-Europees. Maar ik zou eigenlijk wel eens willen zien dat België een keer nee zegt tegen Europa."

YI: "Dat is toch gebeurd met de begroting? België heeft tegen eurocommissaris Olli Rehn gezegd dat we niet zoveel zullen bezuinigen als hij wilde."

GvI: "Dat was de eerste keer. Verder lijkt het Belgisch parlement een soort Oost-Duits parlement, ze vinden alles goed. We hebben wel eens nee gezegd tegen de Navo. Maar tegen Europa? Nederland wel, in 2005, met die vreselijke grondwet."

YI: "Misschien is Nederland daarom zo anti: vanwege al die forse bezuinigingen die zijn doorgevoerd onder dwang van de EU. België heeft gezegd: daar doen we niet aan mee. We gaan werken aan die begroting, maar op onze eigen manier."

GvI: "Nederland is modieus. Alles wat nieuw is, moet je onmiddellijk doen, en iedereen moet dat doen. Vroeger moest je heel links zijn, anders leefde je verkeerd. Nu is het andersom en is het Angelsaksische model in zwang: sociale afbraak. Dan krijg je eurosceptici."

BD: "In België gaan alle partijen verantwoordelijk om met Europa. Dat geeft burgers geen voedingsbodem voor extreme gedachten over de EU."

GvI: "Ik vind dat ze harder tegen de EU moeten zijn. Europa is zo anti-sociaal. De hele verzorgingsstaat is het sluitstuk van de Europese beschaving geworden."

Zien jullie nog andere verschillen tussen België en Nederland?

YI: "Het debat in Nederland is veel harder en grover."

GvI: "Dat is altijd zo geweest. De debatgewoonten zijn in Nederland in de late jaren zestig, begin jaren zeventig ongelooflijk brutaal geworden. Vroeger was dat links, later is dat omgeslagen naar rechts. Het is even brutaal als vroeger. Maar Nederland kan stormachtig veranderen. Vóór de provo-tijd was Nederland conservatief en gezapig. Nederlanders kwamen in Brussel hun porno kopen. Even later zaten alle Vlaamse mannen met rode koppen in Sluis, voor hun porno. Totale ommekeer. Dat kan zo weer gebeuren in Nederland."

YI: "Zoals ik zei: compromissen sluiten zit in ons DNA. Terwijl de Nederlanders daar juist niet zo sterk meer in zijn. Bij de formatie van de huidige Nederlandse regering ging het helemaal niet over compromissen. Elk van de twee partijen schoof de eigen belangrijke thema's naar voren, zonder dat ze ergens tot een compromis kwamen. Maar Nederlanders praten wel heel vlot, moet ik zeggen. Wij zijn harken."

GvI: "De Vlamingen. De Franstaligen niet."

De deelnemers

Béatrice Delvaux (Namen, 1960)

Studeerde economische en sociale wetenschappen. Werkt sinds 1984 voor het 'onafhankelijke, progressieve' dagblad Le Soir, lijfblad van met name de Franstalige Brusselaars. Van 2001 tot 2011 was ze algeheel hoofdredacteur, sinds 2011 opiniërend hoofdredacteur. Is een veelgevraagd debatleider. Woont in de Vlaamse gemeente Dilbeek.

Yamila Idrissi (Beni Sidel, Marokko, 1968)

Emigreerde op 1-jarige leeftijd met haar analfabete ouders naar Mechelen. Studeerde rechten in Brussel. Werd in 2009 als eerste lijsttrekker van Marokkaanse origine in België gekozen als Vlaams parlementslid, voor de sociaal-democratische SP.A. Is nu opnieuw lijsttrekker. Woont in Brussel.

Geert van Istendael (Ukkel, 1947)

Oud-journalist, prozaschrijver, dichter, essayist, vertaler. Omvangrijk oeuvre, waaronder de 'everseller' 'Het Belgisch labyrint' (1989, laatste uitgave 2011). Woont in de Brusselse gemeente Sint-Lambrechts-Woluwe.

Moeder aller Verkiezingen

Alle Belgische stemgerechtigden kiezen zondag het federale Belgische parlement en de 21 Belgische afgevaardigden in het Europees Parlement. Nederlandstaligen kunnen niet op Franstalige partijen stemmen, andersom evenmin. Daarnaast stemmen ze, afhankelijk van waar ze wonen, voor het parlement van hun gewest: Vlaanderen, Wallonië en Brussel. En dan heb je nog een klein aantal Duitstaligen in het oostelijke deel van Wallonië, die een eigen parlement hebben. In totaal zijn er dus zes parlementsverkiezingen op één dag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden