Belgen zijn toe aan nieuwe abortusregels

Campagne moet taboe eindelijk slechten

De jongste is 20 jaar, de oudste 75. Hun namen blijven geheim, hun levensverhalen onverteld. Ze kijken moedig: iedereen mag weten dat elk van deze Belgische vrouwen ooit een abortus had.

De portretten van de zestig vrouwen, de een vol in het gezicht, de ander minder herkenbaar in beeld, sieren een poster waarmee 'de sector' abortus hoopt te destigmatiseren. Aanleiding voor de fotocampagne is dat de Belgische abortuswet op 3 april precies 25 jaar bestaat.

"Je zou denken dat in 2015 het taboe rond abortus wel zou zijn verdwenen", zegt Carine Vrancken namens Luna, de vereniging van de vijf Nederlandstalige abortuscentra in België. "Geen politieke partij maakt er nog een woord aan vuil. Maar wij merken dat het stigma blijft. Cliënten voelen uit schaamte of schuldgevoel dat ze het niet aan zomaar iedereen kunnen vertellen. Ook partners worstelen daarmee."

Het waar, wanneer of waarom de vrouwen op de poster hun zwangerschap lieten afbreken, maakt bewust geen deel uit van de campagne. "We hebben eerder geprobeerd het taboe open te breken met getuigenissen", vertelt Vrancken, die directeur is van het Bourgognecentrum, een abortuskliniek in het Belgisch-Limburgse Hasselt. "Maar dat lokt voornamelijk reacties uit als 'Ah, dus dáárom doen ze het!' Er bestaat echter niet één daarom. Elke ongewenste zwangerschap heeft zijn eigen context."

Sommige van de geportretteerde vrouwen konden in hun tijd niet naar een legale kliniek, laat staan dat het ziekenfonds, zoals nu, de ingreep betaalde. Zij waren afhankelijk van artsen die hun nek uitstaken of ze weken uit naar Nederland of Engeland.

De campagne is geïnspireerd op de Britse actie No More Names in 2012, van Bpas, een organisatie voor gezinsplanning. Ook hiervoor werden foto's gebruikt, maar dat waren modellen. De Vlaamse organisatie van abortuscentra Luna en haar Franstalige zusterorganisatie Gacehpa waagden de gok om 'praktijkgevallen' op te roepen om zich te laten fotograferen. Binnen 48 uur hadden zich er tachtig gemeld. Voor velen was het een reden om zelf uit de kast te komen, als steun voor alle vrouwen die het is of kan overkomen: 'voor je zus, je vriendin, je dochter, je collega, je moeder' - de slogan van de bewustwordingsactie.

Die wordt vrijdag afgesloten met een internationale conferentie in Brussel waar de abortuscentra samen met IPPF Europa, de koepel van organisaties voor gezinsplanning, een resolutie aanbieden aan de federale minister van volksgezondheid, Maggie de Block. De wet is aan herziening toe, vinden zij. Zo zou het aantal weken tot wanneer abortus legaal is van 12 naar 24 moeten worden opgetrokken, gelijk met Nederland. "Het is toch raar dat we ons probleem naar Nederland doorschuiven", vindt Vrancken.

De abortuswet moderniseren gaat in katholiek België, met zijn ingewikkelde staatsstructuur, niet zomaar. Dat de abortuswet er sowieso kwam, is al een klein wonder. In maart 1990 riep koning Boudewijn toenmalig premier Wilfried Martens bij zich. "Hij verklaarde dat zijn geweten het hem niet toeliet de door het parlement aangenomen abortuswet met zijn handtekening te bekrachtigen", schreef Martens in zijn memoires.

Deze mededeling sloeg in als een bom, al wist iedereen dat Boudewijn, net als zijn vrouw Fabiola, een devoot katholiek was. Hun leven werd bovendien getekend door een vurige maar onbeantwoorde kinderwens. Fabiola kreeg vijf miskramen. "Ik wens niet bij die wet betrokken te worden", gaf Boudewijn de premier te verstaan. Martens moest een grondwettelijk aanvaardbare list verzinnen.

De oplossing sloeg België en veel andere landen met stomheid. Martens onthief de koning wegens de 'feitelijke onmogelijkheid om te regeren' voor 36 uur uit zijn functie. De voltallige regering tekende in zijn plaats en de wet werd in het Staatsblad gepubliceerd.

De artsen zouden abortus nu het liefst helemaal uit het strafrecht willen. "Aan zo'n signaal aan de bevolking kan geen campagne tippen", aldus Carine Vrancken.

undefined

Naar de buren

Er worden jaarlijks 20.000 abortussen in België uitgevoerd, oftewel 12 per 1000 vrouwen tussen 15 en 45 jaar. Zwitserland kent het minste aantal zwangerschapsafbrekingen van Europa, met 5 op 1000 vruchtbare vrouwen. In Nederland zijn het er ongeveer negen.

Een abortus is in België legaal tot de twaalfde week. In Nederland is dat 24 weken. Daardoor wijken jaarlijks zo'n 500 Belgen naar ons land uit. Na twaalf weken is een abortus in België nog wel legaal als het leven van de vrouw ernstig gevaar loopt, of als het kind zwaar gehandicapt blijkt - zonder dat er een tijdslimiet geldt. Daarom zoeken Nederlandse vrouwen soms op hun beurt hun heil in België.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden