Belgen zien nu ook dat chaos niet werkt

Hooligans zondag in het centrum van Brussel. Beeld Epa

Dat hooligans de herdenking op het Beursplein in Brussel konden verstoren, is weer een bewijs van de bestuurlijke wanorde in België, betoogt correspondent Petra Janbroers. De Belgen namen de chaos altijd voor lief. Tot vorige week de noodzaak van goed samenwerkende politiediensten dramatisch duidelijk werd.

Tientallen mensen branden kaarsjes, staan in gedachten verzonken stil bij de slachtoffers van Zaventem en Maalbeek. Het is Eerste Paasdag en er heerst een serene rust op het Beursplein in Brussel, dat sinds de aanslagen spontaan tot nationale herdenkingsplek is uitgegroeid. Om veiligheidsredenen is een 'mars tegen de angst' afgelast.

Dan stromen plots 450 zwartgeklede voetbalfans van extreemrechtse signatuur uit de omringende straten het plein op en nemen de bijna gewijde ruimte in bezit uit 'protest tegen islamterreur'. Ze joelen en schreeuwen volgens getuigen fascistische kreten naar niet-blanke rouwenden. De politie zet traangas en waterkanonnen in om de meute te verdrijven. De beschamende beelden gaan de wereld over. Een nieuwe deuk in de reputatie van het zwaargehavende land.

Wat zondagmiddag in Brussel gebeurde, is tekenend voor de verwarring waarin België verkeert. De autoriteiten wisten vrijdag al dat de in Casuals United Belgium verenigde hooligans van verschillende eersteklasseclubs naar Brussel zouden komen. Het onvermijdelijke vingerwijzen en moddergooien begon meteen na de rellen. Net als kort na de aanslagen op vliegveld Zaventem en in het metrostation Maalbeek: de verantwoordelijken zoeken een zondebok, bij voorkeur over de taalgrens heen.

De Franstalige burgemeester van de gemeente Brussel, Yvan Mayeur, beschuldigt Hans Bonte, burgemeester van het Vlaamse Vilvoorde, waar de hooligans zich verzamelden, ervan dat hij de onfrisse lieden per trein heeft laten doorreizen naar de hoofdstad. Ook roept hij dat het 'een schande' is dat de minister van binnenlandse zaken, Jan Jambon, niet ingreep.

Minister Jan Jambon moest zich dit weekend verantwoorden. Beeld Epa

Aboutaleb: actie Rotterdam uit het boekje
Burgemeester Aboutaleb van Rotterdam heeft geen aanslagen dat de zondag opgepakte Fransman Anis B. terreuraanslagen in Nederland wilde plegen. Dat zei hij gisteren in een reactie op de aanhouding. Ook was hij tevreden over de actie. “Het was er een uit het boekje. Er is geen schot gelost."

Bonte repliceert dat alles gecoördineerd was met de Brusselse collega's, vrijdag al. "Wij hebben de capaciteit niet van politieagenten en militairen die ze in Brussel wel hebben." Minister Jambon, verantwoordelijk voor de federale politie, zegt dat het een zaak is van de lokale overheid, niet de federale.

Miscommunicatie, gebrekkige of onwillige samenwerking, laksheid, een instelling van afschuiven, de andere kant opkijken en zelfs regelrechte tegenwerking - de geschiedenis van België kent menig in de ogen van het buitenland 'hallucinant' moment, zoals de Vlamingen 'verbijsterend' noemen. De Bende van Nijvel, die begin jaren tachtig rond de taalgrens angst en terreur zaaide met overvallen in onder meer de Delhaize-supermarktketen waarbij 28 doden en 40 gewonden vielen, is nooit opgerold. Het politie- en inlichtingenwerk verliep chaotisch en onzorgvuldig, en tot op de dag van vandaag beschuldigen verschillende diensten elkaar van prutswerk. Het motief van de bende blijft een raadsel.

De arrestatie in 1996 van pedofiel en moordenaar Marc Dutroux bracht opnieuw schokkende fouten bij politie en justitie aan het licht, waardoor de in 1989 wegens verkrachting tot dertien jaar cel veroordeelde maar vervroegd vrijgelaten Waal, jaren ongehinderd zijn weerzinwekkende, moordende gang kon blijven gaan.

Politicoloog Dave Sinardet ziet overeenkomsten tussen toen en nu. "De uitwisseling van gegevens tussen de Belgische veiligheidsdiensten loopt mank. Na Dutroux is er een belangrijke politiehervorming gekomen die veel heeft verbeterd, maar blijkbaar is het na twintig jaar nog altijd een probleem. Het wordt tijd dat we naar die fouten in het systeem durven kijken", zegt hij in dagblad De Morgen.

"We leven in een heel versnipperd land en we moeten ons misschien eens de vraag stellen of die versnippering altijd zo verstandig is", erkende Gwendolyn Rutten, voorzitter van de Vlaamse liberale partij Open Vld, gisteren op de radio. Het Hoofdstedelijk Gewest Brussel is volgens publicist Geert van Istendael zelfs behept met een 'institutionele wanorde, die nu weleens voorbij mag zijn'.

Want eigenlijk lag niemand er wakker van. Sterker nog, de meeste Belgen, inclusief de Brusselaars, namen de licht bestuurlijke chaos in gemeente, provincie en land niet alleen voor lief, ze vonden het ook wel charmant. Maar de tijd lijkt nu voorbij om weer tot de orde van de dag over te gaan. Die orde is er niet meer, met aanslagen die vooralsnog 35 mensenlevens hebben gekost.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden