De opvoedvraag

Belemmert ‘pas op, kijk uit’ de ontwikkeling van een kind?

Beeld Fadi Nadrous

Terwijl de kinderen de berg af skiën benoemt moeder wat er allemaal mis kan gaan. Een primaire bezorgdheid kun je niet afleren, maar het is wel iets om bewust mee om te gaan.

Een moeder is naar eigen zeggen nogal bezorgd en beschermend. Binnenkort gaan ze voor de tweede keer met het gezin op skivakantie. Ze gunt haar kinderen van 5 en 8 jaar dat ze goed leren skiën, maar ze maakt zich ook zorgen over wat er allemaal mis kan gaan. “Vorig jaar hoorde ik het mezelf steeds zeggen: voorzichtig, bochtjes maken! Kijk uit, ga nou niet te hard!” Dat doet ze overigens niet alleen als de kinderen de berg af suizen. “Ik vind het ook spannend als ze in bomen klimmen of een salto maken op de trampoline. Straks vallen ze en breken ze iets.” Vader is daar makkelijker in en vindt dat zij de kinderen niet de hele tijd moet waarschuwen.

“Ik wil ze niet belemmeren in hun ontwikkeling, maar ik heb er nu eenmaal stress over. Hoe kan ik hier het beste mee kan omgaan?” Risico’s laten nemen versus beschermen tegen gevaar. Een opvoedkundig dilemma waar heel wat ouders mee worstelen, weet kinderpsycholoog Tamar de Vos-Van der Hoeven van opvoedadvies.nl. “Het is één grote les in loslaten, die opvoeding. Maar de een is nu eenmaal wat bezorgder aangelegd dan de ander en dat kun je niet zomaar even veranderen.” 

Ontwikkelingspsycholoog Steven Pont maakt onderscheid tussen een primaire en secundaire reactie. “De primaire reactie van deze moeder is: dit is gevaarlijk. Help, ik moet ervoor zorgen dat mijn kind niks overkomt. Aan deze primaire reactie kun je eigenlijk niets veranderen. Het is iets wat in je zit, tot stand gekomen door onder meer je karakter en je eigen opvoeding. Maar de secundaire reactie is verstandelijker: wat doe ik ermee? Luister ik naar mijn primaire gevoel of negeer ik het? Je hoeft er immers niet naar te handelen. Tenzij het natuurlijk écht gevaarlijk wordt en je kind in vliegende vaart op een ravijn afstormt.”

Zelf doen

Risico’s nemen hoort erbij in het leven. Maar voor gevaar moet je behoeden. “In de opvoeding heb je korte- en langetermijndoelen’, zegt Pont. “Waar ga je voor? Op de korte termijn wil je je kind voor narigheid beschermen, maar op de lange termijn wil je dat je kind zich ontwikkelt tot een zelfstandig wezen dat goed risico’s in kan schatten. En daarvoor moet je risico’s durven nemen. Skiën of in een boom klimmen leer je niet uit een boek. Je moet het doen. Je moet het leven leren leven. Ook als dat betekent dat je misschien een keer iets zult breken.”

Het is goed als kinderen uitgedaagd worden en de ruimte krijgen zich fysiek te ontwikkelen. Kinderen die ‘uitdagend’ worden opgevoed door hun ouders, zijn op latere leeftijd minder bang. Dat bleek vorige week uit een studie van pedagogen van de Universiteit van Amsterdam. Zij deden onderzoek naar factoren die het risico op angst verkleinen. Vooral kinderen die wat angstig zijn aangelegd, hebben voordeel van uitdagend opvoedgedrag. Laat ze dus klimmen en springen, stoeien en skiën. 

Pont denkt dat deze moeder, door het zwartste scenario als uitgangspunt te nemen, de ontwikkeling van haar kinderen inderdaad belemmert. De Vos vindt dit te zwaar uitgedrukt, zolang moeder haar kinderen niet verbiedt om spannende dingen te doen. “Er zijn ook andere mensen in de omgeving die invloed hebben op de kinderen.” Met grote regelmaat waarschuwen voor gevaar kan wel een verkeerd signaal afgeven. “Als jij zegt: Doe voorzichtig, ga niet te hoog of te snel, dan komt dat over op een kind als: ik kan het niet goed. En als je te vaak waarschuwt voor allerhande gevaren, dan gaat dat bij een kind ook gewoon het ene oor in en het andere uit. Dan komt het niet meer binnen.”

Andere ouders 

De Vos heeft een paar tips voor deze moeder. Zo kan ze wat meer leren vertrouwen op het inschattingsvermogen van de skileraar of vader. “Als je weet dat je zelf snel bezorgd bent, probeer dan wat meer aan anderen over te laten. Ik weet dat ouders daar conflicten over kunnen hebben, omdat bijvoorbeeld vader vindt dat iets wel kan en moeder absoluut niet. Zoek samen een goede middenweg. Je kunt je bezorgdheid ook bespreken met andere ouders. Wat laten zij hun kind wel of niet doen? Daar kan je van leren.”

De eerste stap in de goede richting is bewustwording van je gedrag, daarna volgt het handelen. Deze moeder verbiedt haar kinderen in elk geval niet om te skiën, een volgende stap is dat ze probeert hen echt wat meer los te laten. Pont: “Het is haar stress en die moet ze niet overdragen op de kinderen. Inslikken die waarschuwingen dus.”

De Opvoedvraag

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden