Belemmert Gina Haspels 'martelverleden' haar benoeming tot CIA-directeur?

Gina Haspel. Beeld ANP
Gina Haspel.Beeld ANP

Het debat over martelen in en door de VS herleeft door Gina Haspels kandidatuur. Woensdag verschijnt ze voor de commissie voor de inlichtingendiensten van de Amerikaanse Senaat, zodat die kan beoordelen of ze directeur van de CIA mag worden.

Martelen en moeder Teresa, je vindt ze allebei in het verleden van Gina Haspel. Ze zal het zwaar krijgen, is de verwachting. Maar voor de senatoren geldt dat ook. Ze moeten kiezen tussen een vakvrouw met een ernstige vlek en het onbekende alternatief waarmee president Donald Trump nog zou kunnen komen.

Haspel is nu waarnemend directeur van de CIA, ze werkte een jaar lang onder Mike Pompeo, die door Trump werd aangesteld toen hij president werd, maar nu minister van buitenlandse zaken is. Pompeo was politicus, Haspel werkt al 33 jaar bij de dienst, al die tijd op de afdeling voor geheime operaties.

De CIA zelf is er duidelijk mee ingenomen dat er dit keer niet iemand van buiten wordt voorgedragen. Dankzij de voorlichters van de dienst is nu bekend dat Haspel in 1956 werd geboren, door het werk van haar vader bij de luchtmacht in veel landen woonde, in Groot-Brittannië naar de middelbare school ging, ongetrouwd is en een fan van Johnny Cash. Zonder die persberichten zou daar moeilijk achter te komen zijn geweest: Haspel heeft nooit interviews gegeven, nooit iets gepubliceerd en zit niet op Facebook, LinkedIn of Twitter.

Veel heeft de CIA ook niet bekendgemaakt. Zo heeft ze in Afrika gewerkt, maar in welk land, weten we niet. Ze was hoofd van de CIA-vestiging in de hoofdstad van ‘een belangrijke bondgenoot’. Ook heeft ze kennelijk moeder Teresa geholpen – met het oplossen van een graantekort in een niet nader genoemd land.

Maar iets dat wel bekend is, kan haar benoeming in de weg staan: Haspel leidde enige tijd een zogenoemde ‘black site’ van de CIA in Thailand, en daar werd minstens één terreurverdachte onder haar leiding aan waterboarding onderworpen, herhaalde bijna-verdrinking, om hem aan het praten te krijgen. Later, toen het Congres onderzoek deed naar de martelpraktijken, was ze bij de CIA betrokken bij het wissen van een video-opname van een ondervraging.

Voor sommige senatoren is dat genoeg om haar benoeming af te wijzen. Anderen willen zo ver niet gaan, omdat waterboarding na de aanslagen van 11 september 2001 door de regering van George W. Bush werd goedgekeurd. Juristen op het Witte Huis redeneerden dat niemand een president in oorlogstijd kon vertellen wat hij moest doen of laten; en dat waterboarding, of een verdachte een week lang wakker houden of in een krappe kist stoppen, geen martelen was.

De zogenoemde ‘verbeterde ondervragingstechnieken’ werden door president Barack Obama meteen na zijn aantreden in 2009 verboden, maar hij wilde het verleden laten rusten en liet geen onderzoek instellen naar mogelijke strafbaarheid van ondervragers, juristen of politici. Wel zouden CIA-agenten intern zijn berispt of ontslagen en heeft de CIA bekendgemaakt dat de dienst helemaal niet meer betrokken wil zijn bij ondervragingen. Oud-CIA-directeur Michael Hayden zei in 2016 dat wanneer de nieuwe president, Donald Trump, het waterboarden weer zou willen invoeren, ‘hij zijn eigen emmer maar moet meenemen’.

Die vrees was niet vreemd: Trump liet tijdens de verkiezingscampagne weten dat terreurverdachten wat hem betreft gewaterboard mogen worden, ‘en nog heel wat meer’. Maar hij hief het verbod door Obama niet op. Dat had ook weinig zin gehad, want in 2015 verbood ook het Congres bij wet om bij ondervragingen de ‘verbeterde methoden’ te gebruiken.

Door Haspels voordracht goed te keuren, zou de Senaat wel een tegengesteld signaal afgeven, zeggen haar critici in de Senaat. Maar niemand ontkent dat ze als geheim agent haar sporen heeft verdiend en dat de CIA zo’n directeur goed kan gebruiken.

Ook de gezaghebbende veiligheidsanalist en voormalig CIA-directeur Hayden nam het onlangs in het politieke tijdschrift The Hill voor haar op, omdat ze de president niet naar de mond zal praten: “Zij is iemand die je aan tafel wilt hebben als de belangrijke beslissingen worden genomen.”

Lees ook: Mike Pompeo, schouder aan schouder met president Trump

Met Mike Pompeo krijgen de Verenigde Staten een minister van buitenlandse zaken die indruk maakte als student, militair, zakenman, als Congreslid en als directeur van de CIA. Maar belangrijker nog dan al die kwalificaties is dat hij over veel kwesties in de wereld hetzelfde denkt als zijn baas, president Donald Trump.

Lees ook: 'President is machtiger dan de CIA'

Een ding is duidelijk, volgens twee experts die zelf ervaring hebben bij de CIA: de president bepaalt het beleid, niet de inlichtingendiensten. Hij kan gebruik van ze maken als hij dat wil, en anders doet hij dat niet - tot schade van zijn eigen land.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden