Beleid buurlanden gevaarlijk

Via het kapitaalgedekte pensioenstelsel spaart Nederland genoeg om de klap van de vergrijzing op te vangen. Maar spaartekorten in omringende landen zullen op den duur voor problemen zorgen.

Jan Kleinnijenhuis

Nederland mag met zijn pensioenstelsel goed bestand zijn tegen de vergrijzingsproblematiek, op den duur gaan we de effecten voelen van de ons omringende landen die minder goed voorbereid zijn. Een hogere inflatie en onderinvestering in de eigen economie dreigen, concludeert econome Yvonne Adema in haar promotieonderzoek aan de Universiteit van Tilburg.

Via de pensioenfondsen hebben Nederlandse werknemers al flink voor hun eigen pensioen gespaard, waardoor de vergrijzingskosten niet volledig voor rekening komen van de werkende beroepsbevolking. De pensioenfondsen hebben nu dus veel geld om te investeren, waarvan een groot deel in het buitenland wordt belegd. De meeste andere landen in Europa hanteren het zogenoemde omslagstelsel, waarbij de huidige werkenden via premies op het loon of belastingen direct de pensioenen van ouderen betalen. Daar is dus feitelijk sprake van een spaartekort, terwijl in Nederland een overschot is.

Adema: „De extra besparingen van Nederland zullen vloeien naar landen met een spaartekort. Op de korte termijn, nog altijd dertig tot veertig jaar overigens, profiteren we van hogere rendementen op die investeringen. Op de lange termijn betekent het echter dat we zelf minder investeren, minder kapitaal opbouwen en uiteindelijk dus minder productief worden.”

Een tweede effect is wellicht nog gevaarlijker, en ook waarschijnlijker, signaleert Adema. Landen die een omslagstelsel hanteren zullen als de kosten oplopen geneigd zijn dat via meer overheidsschuld te betalen. Verhogingen van de pensioenpremies of de belasting zijn politiek immers moeilijk te verkopen.

„Meer overheidsschuld kan uiteindelijk tot meer inflatie leiden”, zegt Adema. „Voor Nederland betekent een hogere inflatie dat het gespaarde geld snel minder waard wordt. Terwijl landen met een hoge schuld juist een zeker belang hebben bij inflatie, want schuld wordt ook minder waard.” De politieke besluitvormers in Europa moeten daarom extra streng toezien op de afspraken die de eurolanden onderling hebben gemaakt om de schuld niet uit de hand te laten lopen, stelt Adema. Ook is het zaak dat de Europese Centrale Bank (ECB), die als doelstelling heeft om de inflatie laag te houden, onafhankelijk en transparant blijft. „Financiële markten zullen de belangen van grote landen duidelijk laten meewegen, ook al gaat dat in tegen afspraken die eerder zijn gemaakt. De ECB zal dan duidelijk moeten maken dat zij haar eigen beleid blijft voeren.”

Voor de Nederlandse pensioenuitvoerders PGGM en APG komen de conclusies van Adema niet direct als een verrassing. „Vlak voor de invoering van de euro waarschuwde de toenmalige voorzitter van PGGM Dick de Beus al voor het risico van inflatie als gevolg van de verschillende pensioenstelsels”, zegt Niels Kortleve van PGGM.

„Het beleid is al enige tijd meer gericht op het beschermen van de reserves tegen de inflatie.” Het pensioenfonds Zorg en Welzijn, waarvoor PGGM het vermogensbeheer op zich neemt, belegt daarom steeds meer in categorieën die bestand zijn tegen inflatie. Grondstoffen zijn een voorbeeld, of overheidsobligaties waarvan het rendement mede afhangt van de inflatie.

Ook bij APG wordt er steeds meer gezocht naar beleggingscategorieën die correleren met inflatie, zegt Olaf Sleijpen, directeur strategie en beleid van APG Groep. „Denk bijvoorbeeld aan infrastructuur, zoals tolwegen. Dat geeft een constante stroom inkomsten die doorgaans met de inflatie mee stijgen.” De belangrijke rol van de ECB onderschrijft Sleijpen. „Maar ik ben daar positief over. Zelfs nu de inflatie oploopt, blijft de inflatieverwachting op lange termijn rond de 2 procent hangen. Dat geeft aan dat de financiële markten vertrouwen hebben in de ECB.”

Los van de mogelijke problemen blijft ook Adema positief over het Nederlandse pensioenstelsel. „In de academische wereld geldt het Nederlandse pensioenstelsel als schoolvoorbeeld, dat zegt genoeg denk ik.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden