Beleggers, ontwerper en gemeente spelen steekspel op IJ-oevers

Van een onzer verslaggevers

'Bedenker van verhalen' noemt de stedebouwkundig hoofdontwerper van het IJ-oeverproject zichzelf. Zijn verhaal in een politiek cafe van Groen Links, woensdag op de achtste Dag van de architectuur, had iets gelikts.

Koolhaas begon zijn eerste openbare presentatie van zijn plan voor het nieuwe stadsdeel - "er is te vroeg geoordeeld" - met schetsjes van de westelijke IJ-oever. "Hier komt een park" , sprak de architect de voorvechters van groen naar de mond.

Wat volgde was een expose waarin niets werd heel gelaten van de uitgangspunten die door de gemeenteraad zijn opgesteld voor het project, eindigend met beelden van een 50 meter hoge kantoorkolos oostelijk van het centraal station.

Toch kreeg de 'krokodil van het IJ', zoals Koolhaas was aangekondigd, de handen op elkaar in het BIM-huis. Sterker nog de aanwezige Groen Linksers slingerden hun wethouder Jeroen Saris, verantwoordelijk voor het IJ-oeverproject, verwijten naar het hoofd omdat hij "zo negatief reageerde" .

Wat hen boeide was de analyse van Koolhaas. Hij maakte korte metten met de gedachte dat Amsterdam naar het IJ gebracht kan worden, zoals de gemeenteraad wil. "Ik geloof niet in herhaling, voortzetting van het al bestaande. Hier moet een overtuigend stuk stad komen, dat een aanvulling biedt op wat er al is" , pleitte de achitect met een fascinatie voor de wereldstad.

Eilanden

Hij wil het plangebied opdelen in eilanden, elk met hun eigen bestemming. Om de fout van het verleden, de aanleg van de spoorlijn langs het IJ, te herstellen. Links van het CS een mix van werken en wonen. Achter het station ruimte voor publieksvoorzieningen in een 'omgekeerde stationsoverkapping' zes meter boven de weg, uitmondend naar het IJ in een houten balkon aan het water. Rechts op het PTT-eiland ruimte voor kantoren, hotels en winkels in grote dichtheid.

Die keus voor een kantorenmoloch deels boven het spoor, maakte de architect zo aannemelijk: "De gemeente wil het CS uitbouwen tot een fantastisch knooppunt van openbaar vervoer, maar biedt in haar visie eigenlijk geen ruimte om daar optimaal van te profiteren." Bovendien gelooft Koolhaas heilig in het 'samenballen van activiteiten', zoals in zijn geliefde New York.

Wethouder Saris onderstreepte nogmaals waarom de gemeenteraad unaniem de meeste ideeen van Koolhaas naar de prullenbak heeft verwezen, met in de achterzak het advies daartoe van een bijstandscommissie onder voorzitterschap van de architect Ken Greenberg. Het IJ-oeverproject dient wel aan te sluiten op de historisch binnenstad, het is immers bedoeld om die van een nieuwe levensader te voorzien. En er dient wel ondergronds openbaar vervoer te komen, een metro van Oost naar West en een van Noord naar Zuid. Koolhaas wijst die af als "te duur en in Nederland niet aan te leggen, omdat te veel overhoop gehaald moet worden" .

Saris vervolgde: "Geen omgekeerde stationskap, wel sociale woningbouw, geen kantoorkolos van 50 meter hoog, geen uitbreiding van het kantoorvolume met 50 procent . . . ." Venijnig prikte de wethouder het vage verhaal van Koolhaas over "organisatie van het sociale leven" en zijn "denken in het platte vlak" door.

De brandende vraag bleef ongesteld waarom de Amsterdam Waterfront Financieringsmaatschappij, waarin gemeente en Internationale Nederlanden Groep toch publiek-privaat samen heten te werken aan het IJ, juist dit plan naar voren heeft geschoven als 'concept masterplan'. Het antwoord lijkt te zijn: zo spelen de beleggers het spel.

Met dit voorstel kunnen zij snel en maximaal bouwen. Als de gemeente er meer van wil maken, moet die geld op tafel leggen. Uit eigen zak, of uit Den Haag, waar Saris nog onderhandelt. De plannen voor een project met ondergronds vervoer liggen klaar in de la, liet Koolhaas (ook een speler in het spel) zich ontvallen.

De wethouder op zijn beurt wenst natuurlijk het roer over de stad niet uit handen te geven, eist dat de beleggers een duit in het zakje doen, en wijst het plan af. Kortom, het steekspel over de invulling van de IJ-oevers is in volle gang. Na de zomer meer, als de AWF het definitieve 'masterplan' presenteert.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden