Belastingontwijking door multinationals ligt onder vuur

Amerikaans farmabedrijf Pfizer laat onder druk overname van Britse concurrent AstraZeneca schieten

Het Amerikaanse farmabedrijf Pfizer ziet af van een overname van zijn Britse concurrent AstraZeneca. Na diverse onofficiële biedingen verliep gisteren de deadline voor Pfizer om een officieel bod op tafel te leggen. Daarmee komt voorlopig een einde aan de overnamestrijd die al sinds januari de gemoederen aan beide kanten van de oceaan flink verhit. Voorlopig, want vrijwel iedereen rekent erop dat Pfizer na een door Britse overnameregels verplichte afkoelingsperiode van enkele maanden opnieuw een gooi naar AstraZeneca wil doen.

Het zijn niet alleen de astronomische bedragen die over tafel vliegen - op het einde bood Pfizer 85,7 miljard euro voor AstraZeneca - die de mislukte overname zo in de aandacht plaatsen. Naarmate de biedingenstrijd vorderde, werden de motieven van Pfizer in twijfel getrokken. Het bedrijf zei in AstraZeneca de ideale aanvulling te zien op de eigen portefeuille van medicijnen, waar veel patenten de komende jaren aflopen en de omzet dus snel terugloopt. AstraZeneca heeft juist een aantal veelbelovende medicijnen, tegen kanker met name, in ontwikkeling. Dat moet over enkele jaren zorgen voor een fors toegenomen inkomensstroom.

Maar al snel werd duidelijk dat er voor Pfizer meer speelt. Het bedrijf heeft grote bedragen aan contant geld geparkeerd buiten de VS, afkomstig uit verkopen in landen buiten de VS. Als dat geld naar het thuisland wordt teruggehaald, moet het daar 35 procent vennootschapsbelasting over betalen. Door een grote buitenlandse overname te doen, kan Pfizer dat geld onbelast uitgeven. Daarnaast wilde Pfizer met de overname zichzelf hervestigen in Groot-Brittannië, waar de vennootschapsbelasting slechts 20 procent bedraagt.

In de VS kwam Pfizer fors onder vuur te liggen vanwege deze strategie. Hoewel Democraten en Republikeinen al jaren iedere aanpassing in de bijna dertig jaar oude belastingwet blokkeren, waren beide partijen het erover eens dat dit toch niet de gewenste gang van zaken kan zijn.

En Pfizer is niet het enige bedrijf dat de winst liever in het buitenland laat staan, om zo de belasting op zijn minst uit te stellen. Of helemaal niet te betalen. Bedrijven kunnen er buitenlandse concurrenten mee overnemen, of andersoortige investeringen doen. Er is bovendien nog een kleine hoop dat Democraten en Republikeinen alsnog de stokoude belastingwet zullen aanpassen, en dan bedrijven de gelegenheid geven tegen weinig of geen belasting hun winst naar de VS terug te halen.

Ook in het Verenigd Koninkrijk werden de belastingmotieven van Pfizer breed uitgemeten. Het bestuur van AstraZeneca gebruikte het als argument om de alsmaar hogere biedingen op het bedrijf van de hand te wijzen, onder het mom van niet mee willen werken aan Amerikaanse belastingontwijking. Topman Ian Read van Pfizer moest op het matje komen in het Britse Lagerhuis.

De Pfizer-zaak is bovendien de zoveelste waarin grote multinationals in het nieuws komen vanwege hun fiscale trucs. Dit weekeinde berichtte The Sunday Times over Amazon, die vrijwel alle inkomsten die het in Europa binnenhaalt via Luxemburg laat lopen. Op die manier betaalde het over de omzet van 5,3 miljard euro in het Verenigd Koninkrijk slechts 5,2 miljoen euro aan belastingen. Dat komt neer op minder dan 0,1 procent. In totaal zou het Amerikaanse bedrijf vorig jaar 13,5 miljard euro aan omzet uit Europese landen door Luxemburg laten lopen.

Ook koffieketen Starbucks heeft jarenland nauwelijks belasting betaald in het Verenigd Koninkrijk, door gebruik te maken van een belastingroute via het hoofdkantoor in Nederland. Het concern liet onlangs schoorvoetend weten het hoofdkantoor te verplaatsen naar het Verenigd Koninkrijk, om verdere imagoschade te voorkomen. Technologie- en internetbedrijven als Apple, Microsoft en Google worden eveneens al langer aangesproken op hun belastingtrucs - tot nog toe zonder veel resultaat.

Buitenlandse overnames

Wat Google nou precies van plan is met zijn buitenlandse tegoeden, dat wilde de Amerikaanse beurswaakhond maar wat graag weten. De internetgigant heeft twee dochterondernemingen in Ierland met 33,3 miljard dollar (25,3 miljard euro) op de rekeningen. Daar staat het veilig buiten bereik van de Amerikaanse fiscus. Google schrijft aan de toezichthouder dat het verwacht 20 tot 30 miljard dollar nodig te hebben voor buitenlandse overnames. Die som geld zou in één klap het bedrag - 27 miljard dollar - benaderen dat Google de afgelopen tien jaar heeft betaald om andere bedrijven te kopen, voornamelijk in de VS. Sinds 2010 groeide het bedrag dat Google in het buitenland heeft 'veiliggesteld' van 7,7 miljard dollar naar 34,5 miljard dollar.

Geld lenen voor aandeelhouder

Over de tegoeden van Apple in het buitenland lopen de schattingen sterk uiteen. Zo worden bedragen van 39,6 miljard euro tot 74,8 miljard euro genoemd. Voor het buitenlandse vermogen lopen de lijntjes van Apple voornamelijk via drie dochterondernemingen in Ierland, die het intellectuele eigendomsrecht van Apple in het bezit hebben, maar geen werknemers. De Amerikaanse senaat concludeerde in een onderzoek dat Apple noch in de VS noch in Ierland belasting afdraagt over het leeuwendeel van zijn buitenlandse tegoeden. Het bedrijf is er zo op gebrand geen belasting te betalen dat het geld leent in de Verenigde Staten om aan zijn aandeelhouders te kunnen uitkeren. Dat is, met de lage rente en het vermijden van de Amerikaanse belastingdienst, een stuk voordeliger.

Miljarden doorgesluisd

Microsoft heeft via vijf dochterondernemingen - in belastingparadijzen als Ierland, Luxemburg en Singapore, tegen een belastingtarief van iets meer dan drie procent - 60,8 miljard dollar (44,5 miljard euro) doorgesluisd naar het buitenland. Dat is zeventig procent van alle contanten van het softwarebedrijf. In 2007 had Microsoft nog 'slechts' 6,1 miljard dollar overzees geparkeerd.

Zou Microsoft over zijn buitenlandse tegoeden wél belasting betalen in de VS, dan zou dat de Amerikaanse schatkist 19,4 miljard dollar aan belastinginkomsten opleveren. Op de ranglijst van Amerikaanse bedrijven die het meeste geld hebben gestald in het buitenland, staat Microsoft op plek vier, na General Electric, Apple en Pfizer.

Kampioen brievenbusfirma's

De Turks- en Caicoseilanden, een eilandengroep nabij de Bahama's. Jersey, een eiland - qua oppervlakte iets meer dan de helft van Schiermonnikoog - voor de Franse kust. De Maagdeneilanden. De Kaaimaneilanden. Zomaar wat voorbeelden van exotische locaties waar Bank of America zijn geld tegen een fiscaal voordelig tarief heeft weggezet. Wat brievenbusfirma's in belastingparadijzen betreft, steekt Bank of America er met 316 - waaronder 37 in Nederland - met kop en schouders bovenuit. Bank of America wordt op de voet gevolgd door Morgan Stanley (299), ook een Amerikaanse bank. Door de bedrijven die hun winsten parkeren in het buitenland, loopt Amerika jaarlijks naar schatting 90 miljard dollar aan belastinginkomsten mis, blijkt uit Amerikaans onderzoek.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden