'Belastingontduikers zijn parasieten van de staat'

Sociale stigmatisering moet Italiaanse fraudeurs afschrikken Premier Monti neemt eerste maatregelen

Tientallen leerlingen van het Galileo lyceum worden op een maandagmorgen verrast: ze zitten in de bibliotheek van de school, als er twee acteurs binnenstappen. De een draagt een gestreept gevangenispak, de ander gaat gekleed in het grijze uniform van de Guardia di Finanza- de Italiaanse fiscale politie.

De scholieren worden getrakteerd op een komische voorstelling met een heel serieus thema: belastingontduiking. De gevangene is een sluwe ontduiker, de luitenant leert hem de les: "Als iedereen belasting betaalt, kunnen we allemaal minder betalen. Als je de belasting ontduikt, steel je van je landgenoten." En: "Als wij de belasting ontduiken, wordt de staat armer. Waarop wordt dan als eerste bezuinigd? Op cultuur, onderwijs en wetenschappelijk onderzoek. Dat is schadelijk voor ons allemaal."

De ongewone les wordt deze winter op tientallen Toscaanse middelbare scholen gegeven. De regionale overheid subsidieert de voorlichting met 30.000 euro. Belastingontduiking is zo'n groot probleem dat de regio de belastingbetalers van de toekomst ervan wil doordringen hoe fout en asociaal belastingontduiking is.

"We weten zeker dat dit zin heeft", zegt Andrea Bruno Savelli, die de luitenant speelt en de voorstelling heeft geschreven. "Ik denk niet dat al deze kinderen nu direct van mentaliteit veranderen. Maar we planten wel een zaadje in hun vruchtbare en jonge geest."

Niet alleen de Toscaanse overheid loopt veel geld mis door de wijdverbreide belastingontduiking: in heel Italië wordt per jaar naar schatting voor 100 tot 150 miljard euro ontdoken. Restaurants die geen kassabonnen geven, artsen en bouwvakkers die gedeeltelijk zwart willen worden betaald, kappers die een lager bedrag op de kassabon zetten dan door de klant is uitgegeven: het komt allemaal heel vaak voor.

Voorstellingen als die op de Toscaanse middelbare scholen en tv-spots waarin ontduikers worden neergezet als 'parasieten van de staat' zijn essentieel nu Italië probeert belastingontduikers een sociaal stigma te geven. Want de regering heeft elke euro hard nodig: hoe meer geld de overheid kan binnenhalen, hoe beter.

Premier Mario Monti, die Silvio Berlusconi afgelopen november moest vervangen om het land voor de financiële afgrond te behoeden, heeft al enkele maatregelen genomen. Hij heeft contante betalingen van boven de duizend euro verboden om die transacties traceerbaar te maken, en hij heeft het voor de belastingdienst een stuk eenvoudiger gemaakt om Italiaanse bankrekeningen te bekijken.

Giuseppe Vicanolo, generaal van de Guardia di Finanza in Florence, vertelt dat belastingontduiking in dit land zo vaak voorkomt omdat er 5,5 miljoen zelfstandigen zijn, met kleine en middelgrote bedrijven. Tandartsen, juweliers, advocaten, loodgieters, makelaars en automonteurs geven aan de fiscus op wat ze willen. "Ons economisch systeem verschilt daarmee wezenlijk van andere Europese landen. Hoe groter die groep zelfstandigen, hoe selectiever en moeilijker de controle is." De hoge belastingdruk, van 45 procent, helpt ook niet mee.

Op het Florentijnse lyceum lijkt de theatrale les goed te vallen en effect te sorteren. "Ik vond het interessant en leuk. Het was vermakelijk, maar heeft ons ook van alles geleerd over de gevolgen van belastingontduiking", zegt Giacomo (16) na afloop. En Laura (15): "Het ontduiken van belasting lijkt hier bijna normaal. Het is dus nodig om ons eraan te herinneren hoe ernstig dat eigenlijk is."

Laag loon, wel een boot
Uit een recente analyse van de belastingdienst komen opmerkelijke en ongelooflijke cijfers naar voren. Zo verklaren 604 eigenaren van een privé-vliegtuig dat ze tussen de 20.000 en de 50.000 euro bruto per jaar verdienen. 217.000 mensen die een luxueuze auto met een zware motor bezitten, melden niet meer dan 50.000 euro per jaar te verdienen. En 42 procent van de mensen die een boot met een lengte van meer dan tien meter hebben, geeft een inkomen van minder dan 20.000 euro op.

Wie in Italië rondkijkt, ziet aardig wat rijkdom om zich heen. Toch geeft maar 1 procent van de belastingbetalers (bijna 400.000 mensen) een jaarinkomen van meer dan 100.000 euro op. Maar liefst 66 procent van de belastingbetalers (28 miljoen mensen) verklaart een inkomen te hebben dat lager dan 20.000 euro is. "De Italianen weten dat de anderen belasting ontduiken. Dat op zich is een stevige prikkel om ook zelf te ontduiken", aldus generaal Vicanolo van de Guardia di Finanza.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden