Belastingdienst maakt het niet makkelijker voor lage inkomens

Alleenstaande vader Onno Weisel: 'Ik heb die toeslagen dringend nodig'. Beeld Bram Petraeus
Alleenstaande vader Onno Weisel: 'Ik heb die toeslagen dringend nodig'.Beeld Bram Petraeus

Onno Weisel moet met zijn twee zoons zien rond te komen van een tientje per dag. De Belastingdienst kort hem op de toeslagen voor huur en zorgkosten, omdat hij in voorgaande jaren te veel zou hebben ontvangen. Op zijn bezwaarschrift is nog niet gereageerd.

De Belastingdienst brengt veel meer mensen zoals Weisel in financiële problemen door te veel betaalde toeslagen terug te vorderen zonder te kijken of mensen dat geld op dat moment kunnen missen, waarschuwt de Landelijke Organisatie Sociaal Raadslieden (hulpverleners op financiëel en juridisch gebied).

Mensen met een laag inkomen kunnen daardoor in de schulden raken, zo staat in het rapport 'Belastingdienst, een bron van armoede?', dat morgen online verschijnt.

"De Belastingdienst geeft en haalt het weer terug", zegt André Moerman, opsteller van het rapport en voorman van sociaal raadslieden Arnhem. "Mensen met een laag inkomen kunnen die fluctuatie niet hebben. Dat geld gaat gewoon op."

Grotere rol
De Belastingdienst speelt een dubbelrol: enerzijds int ze belastingen, anderzijds verstrekt ze inkomen door middel van huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgeboden budget. Die tweede rol wordt steeds groter.

Toeslagen en voorschotten verstrekt de dienst op basis van een geschat jaarinkomen, de werkelijke berekening volgt later. Bij een derde van de toeslagen volgt achteraf een correctie, zo blijkt uit de meest recente cijfers, over het jaar 2011. "Soms gaat het om een paar tientjes maar soms ook om honderden euro's", aldus Moerman.

Wie niet alles in een keer kan terugbetalen, kan om een regeling vragen. "Maar dat piepsysteem werkt niet goed. Het is absurd ingewikkeld, met verschillende formulieren voor alle regelingen waardoor veel mensen niet weten hoe ze bezwaar moeten maken", zegt Moerman. "Bovendien laat een reactie van de Belastingdienst lang op zich wachten."

Beslagvrije voet
Als er geen regeling is getroffen, verrekent de Belastingdienst een schuld met nieuwe toeslagen, zonder rekening te houden met de beslagvrije voet, het criterium dat de overheid zelf heeft ingesteld om een minimum bestaan te garanderen.

Uitkeringsinstanties en schuldeisers zijn wettelijk verplicht zich aan die 'beslagvrije voet' te houden, maar de Belastingdienst doet dat niet, zo bleek vorig jaar al uit het onderzoek Paritas Passé. "Veel mensen hebben die toeslagen echt nodig om rond te komen", aldus Moerman.

De Wet hervorming kinderregelingen, die per 1 januari van kracht wordt, vergroot de rol van de Belastingdienst in de financiën van gezinnen. De uitkering voor een alleenstaande ouder verdwijnt, de gemeente betaalt straks alleen nog de uitkering voor een alleenstaande. Het bedrag voor de kinderen wordt vanaf 2015 met de rest van het kindgebonden budget door de Belastingdienst verstrekt.

Persoonsgerichte benadering
Maar de dienst gedraagt zich niet als inkomensverstrekker, stellen de sociaal raadslieden. Zij pleiten voor minder bureaucratie en een betere samenwerking tussen de twee afdelingen van de Belastingdienst, die nu vaak langs elkaar heen werken. Bovenal adviseren ze een persoonsgerichte benadering. "In plaats van de schuld moet de persoon centraal staan", zegt Moerman. "Met die harde verrekeningen lost de Belastingdienst wel de eigen schulden op, maar laat ze elders nieuwe schulden ontstaan, bijvoorbeeld doordat iemand de huur niet meer kan betalen.

In een schriftelijke reactie wijst de Belastingdienst erop dat mensen met belasting- en toeslagschulden standaard een betalingsregeling van 24 maanden krijgen aangeboden. Individuele toetsing acht de dienst ondoenlijk, gezien de massale schaal waarop toeslagen worden verrekend.

In 'Reporter Radio', zondagavond op Radio 1 (19.00) geeft Moerman een toelichting en reageert de Nationale Ombudsman op het rapport.

Onno Weisel: 'Een tientje per dag is wel erg krap'

Alleenstaande vader Onno Weisel uit Swifterbant probeerde een paar jaar geleden een eigen bedrijfje op te zetten. De gemeente Dronten zette zijn uitkering voor twee jaar om in een lening, die hij afhankelijk van zijn inkomsten zou aflossen. Toen er na twee jaar nog geen geld binnenkwam, viel hij terug in de uitkering. De gemeente gaf de lening pas het volgende jaar op aan de Belastingdienst, waardoor Weisel over dat jaar een inkomen leek te hebben gehad van zo'n 30.000 euro. Op basis daarvan had hij geen recht op de toeslagen voor huur en zorgkosten die hem waren uitgekeerd, dus die werden teruggevorderd.

Weisel: "Sinds augustus is de Belastingdienst aan het verrekenen. De voorlopige teruggave wordt ingehouden en een deel van de huursubsidie en zorgkostentoeslag. Gelukkig bleef tot dusver het kindgebonden budget buiten schot. Ik zit nog steeds in een uitkering, dus ik heb die toeslagen dringend nodig. Ik houd per dag een tientje leefkosten over voor mijn twee zoons van 18 en 16 en mijzelf. Dat is erg krap, er hoeft maar een gat in een spijkerbroek te ontstaan en het gaat mis." Nadat hij geen gehoor kreeg bij de Belastingdienst, vroeg Weisel hulp aan bij Maarten Bockting, sociaal raadsman in Flevoland. Die verzocht om een betalingsregeling, met inachtneming van de beslagvrije voet, wat erop neer zou komen dat Bijkers niets hoeft terug te betalen omdat hij dat niet kan. Hij betaalt immers ook al 80 euro per maand af aan het zelfstandigenloket Flevoland voor het geleende startkrediet. De fiscus heeft, ook na herhaald aandringen, nog niet op de bezwaren gereageerd. "Het voelt machteloos", zegt Weisel. "Hier kon ik echt niks aan doen."

Elverene Lucia: 'Mijn documenten raakten zoek'
Elverene Lucia raakte een jaar geleden haar baan kwijt. Ze heeft een bijstandsuitkering van 1165 euro. Over 2013 had zij een betalingsregeling bij de Belastingdienst, die dit jaar begon met het verrekenen van de huur- en zorgtoeslag. "Driehonderd euro per maand. Dat kan ik niet missen", aldus Lucia.

Half maart verzoekt zij om toepassing van de beslagvrije voet, het wettelijk bestaansminimum. Omdat zij niets hoort, bellen zowel zij als haar sociaal raadsvrouw Lucia Missana met de Belastingdienst. Uiteindelijk krijgt zij bericht dat ze de huurtoeslag en zorgtoeslag zal terugkrijgen. Dat gaat een paar maanden goed, maar in augustus blijkt dat de Belastingdienst 52 euro op de huurtoeslag inhoudt. Ook de alleenstaande ouderkorting van 78 euro wordt ingehouden.

Eind augustus stuurt zij opnieuw een verzoek om toepassing van de beslagvrije voet. Wettelijk mag de Belastingdienst niet meer dan zeven euro per maand inhouden, in de praktijk is het 130 euro.

De Belastingdienst raakt het tweede verzoek kwijt. Samen met raadsvrouw Missana moet Lucia het opnieuw opsturen.

Samen schakelen ze de klachtenafdeling in en Lucia brengt haar verzoek eind september ook nog persoonlijk langs. In november is er nog steeds geen reactie.

Opnieuw wenden ze zich tot de klachtenafdeling, met resultaat. Gisteren kreeg Lucia drie keer 64 euro terug, goed voor drie in plaats van vijf maanden alleenstaande ouderkorting, met aftrek van zeven euro per maand. Lucia wacht nog steeds op restitutie van de te veel geïnde huurtoeslag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden