Belastingcontrole als wapen tegen politieke tegenstanders

Barack Obama is in opspraak, nu blijkt dat de Amerikaanse belastingdienst conservatieve bewegingen als de Tea Party extra achter de vodden zit. Onder Roosevelt, Kennedy en Nixon gebeurde iets soortgelijks.

De belastingplannen van de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt maakten de puissant rijke mediamagnaat William Randolph Hearst woedend. Eigenlijk ging het hier om 'een bastaardproduct van communisme en demagogische democratie', schreef hij aan een van zijn vele ondergeschikten. En de president? Die kon van nu af aan beter 'Stalin Delano Roosevelt' genoemd worden.

Hearst (hij stond later model voor de hoofdpersoon van Orson Welles' legendarische film 'Citizen Kane') had Roosevelt aanvankelijk ondersteund. Maar mede onder invloed van diens belastingprogramma kwam de tycoon daar op terug. Bij de campagne voor de herverkiezing van de president in 1936 keerden de vele kranten van Hearst zich tegen Roosevelts crisisprogramma, de New Deal, die nu door hen Raw Deal werd genoemd. Het Witte Huis gaf een verklaring uit waarin het refereerde aan 'een zekere beruchte kranteneigenaar' en zijn beschuldigingen. Tegelijkertijd werd de verwachting uitgesproken dat het Amerikaanse volk zich niet door fake-onderwerpen zou laten afleiden van de zaken waar het echt om draaide.

Roosevelt liet het daar niet bij. Hij gaf de Amerikaanse belastingdienst IRS de opdracht om Hearst flink aan te pakken. Meer tegenstanders konden rekening op zo'n speciale behandeling, zoals een aantal prominente Republikeinen en de populaire radiopriester Charles Coughlin. Die was van een supporter van Roosevelt veranderd in een van zijn grootste tegenstanders.

De federale belasting in de Verenigde Staten voert terug naar het jaar 1862. Geldnood vanwege de op dat moment woedende burgeroorlog noopte de regering van Abraham Lincoln tot het invoeren van een tijdelijke inkomenstaks. The Commissioner of the Internal Revenue inde de gelden. Het begon met relatief bescheiden percentages van 3 procent voor inkomens boven de 800 dollar. Tegen het einde van de oorlog betaalden de allerrijksten al 10 procent voor inkomsten boven de 10.000 dollar.

Het belastingsysteem werd een paar jaar na de oorlog weer afgeschaft. Toenemende publieke uitgaven vroegen weliswaar om financiering door het volk, maar heffingen door een federale overheid druisten tegelijkertijd in tegen het Amerikaanse gevoel van vrijheid. In 1894 verklaarde het Hooggerechtshof inkomstenbelasting bovendien ongrondwettelijk.

Pas in de nieuwe eeuw durfde de politiek daar verandering in te brengen. In 1913 werd het zestiende amendement op de Amerikaanse grondwet aangenomen dat het innen van de belastingen alsnog mogelijk maakte.

Die verankering voorkwam niet de discutabele inzet van fiscale middelen in latere jaren. John F. Kennedy deed het en riep er zelfs het Ideological Organizations Audit Project voor in het leven. Ultrarechtse organisaties vormden de belangrijkste doelwitten.

Later in de jaren zestig kregen de zwarte dominee Martin Luther King en zijn Southern Christian Leadership Conference de belastingdienst IRS op hun dak.

De Republikein Richard "I am not a crook" Nixon was nauwelijks kieskeurig en liet het fiscale wapen inzetten tegen tegenstanders op de linker- én op de rechterflank. Een etiketje radicaal, subversief of ideologisch voldeed om in aanmerking te komen voor een vervelende behandeling. Duizenden Amerikanen kregen te maken met lastige vragen en scherpe controles. Onthullingen over deze machinaties ondergroeven Nixons positie toen die in het nauw kwam vanwege de Watergate-affaire. Ze werden zelfs meegenomen in de procedure tot afzetting. Die werd nooit doorgezet, omdat Nixon voortijdig aftrad.

Presidenten gebruikten de belastingdienst overigens niet alleen voor het dwarszitten van politieke tegenstanders. Een oogje toeknijpen gebeurde ook.

Zo liet de al genoemde Roosevelt een onderzoek naar de fondsenwerving van zijn jonge partijgenoot Lyndon B. Johnson stopzetten. Diens presidentschap tussen 1963 en 1968 was er misschien nooit gekomen als de dienst door had mogen gaan met het bekijken van de financiële ondersteuning van de Texaan.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden