Belangrijk blijft wat onder de politiepet zit

Pas op met camera’s op de politiepet en andere technologie. De menselijke factor is nog steeds hét instrument om agressie te deëscaleren.

Het Rotterdamse politiekorps wil camera’s bevestigen op de petten van agenten. Het idee achter deze zogeheten bodycam is de agenten beter te beschermen tegen geweld van burgers. Deze week kregen dertig agenten er één. De vraag is echter in welke gevallen ze de agenten werkelijk beter beschermen tegen geweld en agressie of juist meer agressie oproepen.

Vuurwapens, communicatie- en navigatieapparatuur, de agent van tegenwoordig is uitgerust met aardig wat technologie. Daar komen nu dus camera’s bij die registreren wat de agent ook ongeveer zelf ziet. Agenten die met steeds meer technologie zijn uitgerust, het roept beelden op van de film ’Robocop uit de jaren tachtig, waarin het politiekorps van Detroit een cyborg (half mens, half robot) inzet. Hoewel deze robotagent aanvankelijk erg effectief is, krijgt de film een steeds gewelddadiger verloop omdat het geweld door de technologie steeds onpersoonlijker en anoniemer wordt. Gaan wij ook die kant op?

Dat valt wel mee, maar we zien tegenwoordig wel steeds vaker dat bij maatschappelijke problemen de hulp van technologie wordt ingeschakeld. Het is evenwel niet altijd duidelijk hoe effectief technologieën, in dit geval camera’s, zijn tegen geweld en agressie. De politie in Rotterdam erkent dat de camera’s niet bedoeld zijn om in de rechtszaal voor bewijsmateriaal te zorgen. Veel beeldmateriaal van stilstaande camera’s blijkt onbruikbaar, laat staan van mobiele bodycams.

Bodycams zouden vooral worden ingezet vanwege de preventieve werking die ervan uitgaat. Immers, wie weet dat hij gefilmd wordt, denkt wel twee keer na voordat hij zich agressief gedraagt. Als de camera’s echter geen bewijsmateriaal gaan opleveren, gaat er ook geen dreiging van uit. Omdat er geen consequenties aan vast zitten, is het niet aannemelijk dat agressieve mensen zich zullen inhouden vanwege de camera’s.

Camera’s spreken mensen niet aan op wangedrag, dat moet de agent nog steeds zelf doen. Bovendien is veel agressie en geweld helemaal niet gepland en wordt dus ook niet voorkomen door camera’s. Sterker nog, wanneer een agent bij een escalerende situatie de camera aanzet, kan dit in sommige gevallen verder olie op het vuur gooien. In dat soort gevallen is het juist beter om te zoeken naar een deëscalerende toon.

Een ander argument dat wordt gebruikt voor de inzet van de bodycams is dat ze verschil maken voor de veiligheidsbeleving van de agent zelf. Dat is een onweerlegbaar argument: als agenten zich veiliger voelen, dan is dat zo, los van de vraag of ze ook daadwerkelijk veiliger zijn. Al in de eerste drie maanden van dit jaar waren er 160 gevallen van geweld of agressie tegen de politie in Rotterdam-Rijnmond. Het geweld wordt steeds erger en meer situaties lopen uit de hand, dus de onrust onder agenten is begrijpelijk.

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) concludeerde vorig jaar al dat cameratoezicht niet effectief is om geweldscriminaliteit of onveiligheidsgevoelens terug te dringen. Ook van bodycams zal weinig preventieve werking uitgaan. Toch hebben die twee belangrijke voordelen ten opzichte van ‘gewoon’ cameratoezicht. Ze worden veel gerichter gebruikt: ze gaan alleen aan bij situaties die uit de hand dreigen te lopen. Dat vergroot de doelmatigheid. Ten tweede vormen ze nauwelijks een inbreuk op de privacy, omdat ze niet continu filmen, maar slechts in situaties waarin mensen daartoe aanleiding geven. Bovendien zijn de agenten verplicht te vertellen dat de camera wordt aangezet.

Of bodycams nu wel of niet moeten worden ingezet hangt uiteindelijk af van de situatie. Het is belangrijk dat onderzocht wordt wanneer het gebruik effectief is. Het Rotterdamse initiatief kan daarvoor worden gebruikt. Zo’n evaluatie is belangrijk omdat gericht inzetten van deze en andere technologieën zorgt voor duidelijkheid tussen agenten en burgers. Te veel technologie inzetten creëert namelijk een afstand tussen agent en burger, waardoor confrontaties onpersoonlijker worden en agressieve personen zich nog moeilijker kunnen identificeren met hun slachtoffer.

Het is belangrijk om niet uit het oog te verliezen dat technologie hooguit een ondersteuning is van het politievak, waarin de menselijke factor nog steeds het belangrijkste instrument is om geweld en agressie te deëscaleren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden