'Bel de belegerde partij niet voor nieuws' Pers ging bij Waco-crisis niet buiten haar boekje

De plaatselijke en regionale pers in en rond Texas heeft zich vorig jaar tijdens de Waco-crisis, die uiteindelijk leidde tot de vuurdood van sekteleider David Koresh en meer dan tachtig leden van zijn Branch Davidian, niet aan laakbare praktijken schuldig gemaakt. De nationale media zijn minder zorgvuldig te werk gegaan dan van hen had mogen worden verwacht, maar daaraan hebben ook overheid en politie schuld omdat ze mondjesmaat informatie verstrekten.

BERT VAN PANHUIS

Dat zijn de bevindingen van een speciale commissie, die de Amerikaanse organisatie van beroepsjournalisten SPJ vorig jaar instelde. Aanvankelijk moest de commissie onderzoeken of de media zich ethisch correct hadden gedragen bij het berichten over de aanval, die politie en justitie op 28 februari deden op het Mount Carmel-complex, even buiten Waco, waarin Koresh en zijn volgelingen zich ophielden.

Die overrompeling mislukte, kostte het leven aan vier agenten en een onbekend aantal sekteleden en leidde tot een belegering van het complex, dat uiteindelijk op 19 april in helse vlammen opging. Vanwege deze onvoorziene wending heeft de commissie haar taak uitgebreid en een aantal aspecten van de berichtgeving onder de loep genomen. Tenslotte doet de commissie een aantal aanbevelingen voor het handelen bij komende soortgelijke crises.

Een dag voor de bestorming van 'Mount Carmel' begon de plaatselijke krant, de Waco Tribune-Herald, met de publikatie van een serie artikelen onder de titel 'The Sinful Messiah'. In deze artikelen werd Koresh onder meer beschuldigd van het seksueel misbruiken van kinderen en het illegaal opslaan van wapens. De serie was het beslag van acht maanden onderzoek, feitenverzameling en vraaggesprekken.

Een maand lang had de politie de publikatie weten tegen te houden, maar toen vond de leiding van de Tribune-Herald het niet langer verantwoord het publiek de informatie te onthouden, vooral niet het aspect over de behandeling van de kinderen in het complex. De commissie oordeelt dat de krant de belangen zorgvuldig heeft afgewogen en terecht heeft besloten tot plaatsing.

Achteraf heeft hoofdredacteur Bob Lott van de krant gezegd hij zich niet onder druk had moeten laten zetten door de autoriteiten en dat de beschuldigingen eerder openbaar gemaakt hadden moeten worden. De commissie vindt, gezien de aard van de artikelen, deze zelfkritiek heilzaam en juist. Het onthullen van de waarheid is nog steeds de eerste plicht van journalisten. Maar voor de rest: niets dan lof voor de vakbekwaamheid en de moed van het blad.

Ook het verwijt dat de aanwezigheid bij Mount Carmel van journalisten van de Tribune-Herald en het plaatselijke televisiestation KWTX-TV op de dag van de verrassingsaanval Koresh achterdochtig kan hebben gemaakt is niet staande te houden. De krant en het tv-station waren getipt dat er een actie zou komen, aldus de commissie, en dan is het niet meer dan normaal dat je als journalist present bent. Er is ook geen enkel bewijs dat vanuit de hoek van de regionale media de Branch Davidians zijn getipt over de bestorming.

Heeft de overweldigende belangstelling van de media voor de belegering het dramatische slot in de hand gewerkt?, was een andere vraag waar de commissie zich over heeft uitgesproken. Nee, is de conclusie. De plaatselijke media hadden alle reden en recht zich in de nabijheid van Mount Carmel op te houden. Als hun rol in de crisis betwistbaar was geweest, dan zou het kunnen zijn omdat de sekte hen gebruikte om publiciteit aan haar zaak te geven of omdat de overheid de informatiekanalen manipuleerde.

Een aantal media heeft zich destijds gemengd in de onderhandelingen tussen de overheid en de sekte. Het radiostation KRLD uit Dallas liet zich als tussenpersoon gebruiken door boodschappen uit te zenden van zowel Koresh als de politie. Bovendien hebben zowel KRLD als de (inter)nationale nieuwszender CNN aan het begin van de belegering interviews met de sekteleider uitgezonden. Beide stations hebben te goeder trouw gehandeld, oordeelt de onderzoekscommissie, maar ze hadden zorgvuldiger af moeten wegen of dat uitzenden schadelijk zou zijn voor het verloop van de onderhandelingen.

Een tik op de vingers is er wel voor Ron Engleman, die een talkshow heeft op het vanuit Dallas opererende radiostation KGBS. Vanachter de microfoon trachtte hij Koresh een hart onder de riem te steken. Toen hij daarop werd aangesproken zei Engleman geen journalist te zijn en dus ook geen boodschap te hebben aan de beroepsethiek. Formeel is Engleman inderdaad geen journalist, geeft de commissie toe, maar daar hij zich bemoeide met een overduidelijk nieuwsonderwerp mocht van de talkshow-host en KGBS worden verwachten dat zij de journalistieke codes in acht zouden nemen.

Een aantal dagen na de mislukte bestorming ging de politie de media zo ver weg houden bij het Mount Carmel-complex dat sommige journalisten de slotsom maakten dat ze hun werk niet meer naar behoren konden doen. De FBI heeft tegenover de commissie verklaard die maatregel te hebben genomen ter beveiliging van de journalisten. Dat is erg aardig, meent de commissie, maar journalisten hebben al lang geleden geaccepteerd dat hun werk niet zonder gevaar is en vanuit die gedachte is het de plicht van de media het publiek zo goed en zorgvuldig mogelijk te informeren. En daarvoor is het nodig letterlijk dicht op het nieuws te zitten.

Het betuttelende optreden van de autoriteiten in Waco heeft er alleen maar voor gezorgd dat de media niet de gelegenheid hadden informatie te vergaren. Het resultaat was dat te veel media de toevlucht gingen zoeken tot speculaties en geruchten, anonieme bronnen gingen gebruiken of elkaars berichten gingen overnemen. Als het ontbrak aan accuratesse en perspectief dan is dat vanwege het gebrek aan toegang tot 'het front' en het afwezig zijn van een nuttige en consistente toevloed van officiele informatie, spreekt de commissie bestraffend.

In een aspect valt de journalisten iets wezenlijks te verwijten: ze hebben te weinig hun best gedaan zich de toegang tot hun nieuwsbronnen te bevechten. Ze waren te timide, aldus de commissie. En ook hun bazen en beroepsorganisaties zijn te weinig opgekomen voor de belangen van hun verslaggevers. Het advies voor de toekomst is danook: vecht voor de vrijheid van informatie en laat je zelfs door de rechter niet de voet dwars zetten.

En de aanbevelingen die de commissie tenslotte doet? Doorkruis niet de strategie van de overheid; realiseer je altijd dat de gijzelhouder, scherpschutter of terrorist ook toegang heeft tot de verslagen; ga niet als onderhandelaar optreden; bel niet de belegerde partij om nieuws los te peuteren. Maar het belangrijkste is: wees voorbereid op een soortgelijke crisis als vorig jaar in Waco.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden