Bekeringenzetten Irak op stelten

Amerikaanse evangelistische bewegingen claimen dat zij duizenden zieltjes in Irak winnen. Hun 'bekeringen' verstoren het moeizame evenwicht tussen moslims en christenen, en tussen christenen onderling.

'Wij worden erop aangekeken", zegt priester Ayman Aziz Hermiz van de Chaldese Kerk van de Heilige Josef in Sulaymaniya. Hij spreekt over de moord op een leraar van de naburige evangelische Medesschool door een van diens leerlingen, die veel heeft losgemaakt in de Iraaks-Koerdische stad. De 17-jarige had na een felle woordenstrijd zijn Amerikaanse gymleraar Jeremiah Small op school doodgeschoten en daarna zichzelf.

Het voorval veroorzaakte veel onrust. De jonge dader zou met zichzelf in conflict zijn gekomen omdat hij zich als moslim verzette tegen de christelijke propaganda op school, werd er gezegd.

Hoewel zijn katholieke school met het incident niets te maken had, heeft hij veel reacties gehad na het voorval, vertelt de jonge priester in zijn kantoortje in de kerk. Vooral toen de vader van de dader enkele weken later tegen een Koerdische krant vertelde dat zijn zoon zich onder druk van Small vijf dagen voor de moord als de laatste van zijn klas tot het christendom had bekeerd - zonder zijn ouders op de hoogte te stellen. De gymleraar hield evangelisatielessen. De school was erop aangesproken, maar liet het voortduren.

De Medesschool, die werd opgezet met geld van Amerikaanse evangelische bewegingen en met goedkeuring van de Koerdische overheid, heeft vestigingen in Sulaymaniya, Erbil en Duhok. Vanwege het goede onderwijs in het Engels trekken de scholen vooral kinderen van welgestelden, politici en teruggekeerde emigranten - de jonge dader was een achterneef van PUK-leider Talabani en woonde een tijd in Australië. De Koerdische directeur van de Medesscholen, Yousef Toma, zelf een bekeerde christen, nodigde delegaties Koerdische politici naar de VS uit - waar ze vanwege de strenge visaregels zonder zijn steun niet zo snel zouden zijn toegelaten.

De school in Sulaymaniya is inmiddels alle Amerikaanse leerkrachten kwijt. Die zijn door de autoriteiten gevraagd te vertrekken omdat ze niet de benodigde diploma's zouden hebben. De Koerdische overheid geneert zich voor het feit dat ze de school heeft erkend, en niets heeft gedaan toen er berichten kwamen over bekeringsactiviteiten. Als gevolg daarvan worden nu activiteiten van alle christenen met wantrouwen bekeken. Sinds de moord moeten alle buitenlanders die hun verblijfsvergunning willen verlengen, bijvoorbeeld op gesprek bij de Koerdische veiligheidspolitie.

"Voor de Koerden zijn alle christenen gelijk", verzucht vader Ayman. "Moslims zien hun geloof als het enige ware. Als hun gelovigen zich tot het christendom bekeren, kijken ze ons erop aan, zelfs al houden wij ons er verre van." De relatie tussen de kerk en de moslims is na de moord verslechterd, zegt hij. "Tot nu toe was die goed. Imams komen op bezoek voor Kerst en Pasen, en we bespreken veel zaken met elkaar. Wat ons en de moslims bindt, is de liefde voor ons land. Irak is een islamitisch land, waar we elkaar respecteren en werken volgens de regels van het land. Dat moeten de missionarissen ook begrijpen."

Met missionarissen bedoelt hij de vele Amerikaanse evangelisten die al sinds de jaren negentig naar Koerdistan komen om zieltjes te winnen. De Medesscholen zijn opgezet door de Amerikaanse Service Group International, die vrijwilligers op zijn website oproept 'iemands leven te veranderen' in Iraaks Koerdistan. Verschillende Amerikaanse organisaties houden zich bezig met de vertaling en verspreiding van Bijbels en steun aan nieuwe evangelische kerken. De bekendste daarvan is de organisatie van Billy Graham, die president Bush in 1991 steunde in diens oorlog tegen Irak.

Grahams zoon Franklin, die de organisatie nu leidt, was in februari nog in Koerdistan. Onder meer om hulp te geven aan nieuwe kerken, zoals de Kurdzman Kerk in Erbil, die door buitenstaanders wel de bijbelkerk wordt genoemd.

Voorganger Majeed Muhammed windt er geen doekjes om: dit is een kerk van bekeerlingen, die God in hun eigen taal aanbidden. Kurdzman betekent 'zij die Koerdisch spreken'. "Ik huilde, toen ik voor het eerst gezangen hoorde in mijn eigen taal. Sommigen die zich niet willen bekeren, veranderen van mening als ze merken dat ze alles verstaan."

De kerk dient niet alleen Koerdische bekeerlingen, maar op andere dagen ook de Iraanse en Arabische. Buiten staan enkele containers waarmee giften uit het buitenland zijn gearriveerd. Hoe nauw de banden met het Westen zijn, valt op te maken uit het feit dat een Amerikaans echtpaar de kerkdienst regelmatig blijkt bij te wonen. En nog meer als de voorganger zich laat ontvallen dat hij betrokken was bij de opzet van de Medesscholen. "We hebben de ouders altijd duidelijk verteld dat het een christelijke school is, en wat ze konden verwachten", zegt hij fel over de uitlatingen van de vader van de jonge schutter. "Die man liegt over de bekering van zijn zoon. Hij en zijn gezin zijn niet islamitisch. Nu hij wordt bekritiseerd dat hij zijn zoon naar een christelijke school stuurde, moet hij zijn reputatie herstellen, en zich voor de islam uitspreken."

In het huis naast de nieuw gebouwde kerk wiegt hij zijn zoontje van anderhalf in een hangmatje. Zijn vrouw is nog niet thuis van werk, zegt hij verontschuldigend. Hij vertelt hoe hij in Erbil is begonnen met een gebedsgroep, die er in 2004 in slaagde vooral met buitenlandse hulp een kerk te bouwen. Hoeveel mensen zich in Irak tot het christendom hebben bekeerd weet hij niet - 'velen zijn bang om ervoor uit te komen' - maar in Koerdistan schat hij het aantal op tweeduizend. Zijn organisatie, die hij niet als zodanig noemt, heeft ook kerken helpen opzetten in Rania en Sulaymaniya. In Duhok en Khaladze zijn gebedsgroepen. "We hebben dezelfde principes, maar zijn ieder financieel onafhankelijk."

Muhammed ziet evangelisatie als iets wat het geloof van hem vraagt. Het vestigen van kerken is een 'statement'. "Ik vind het een uitdaging om in Erbil te werken, waar de meeste moskeeën van de regio zijn, waar mensen heel conservatief en gesloten zijn. Als het je lukt om hier te werken, dan lukt het overal."

Amerikaanse evangelisatiebewegingen maken melding van een golf van bekeringen in Irak, omdat moslims zich door geweldsdaden van bijvoorbeeld Al-Kaida niet meer zouden herkennen in hun geloof.

Muhammed ontkent dat er sprake is van een toename, maar beaamt dat het terrorisme bijdraagt. "Er is te veel bloed gevloeid. We willen een andere weg die ons leert elkaar en ons land lief te hebben. We willen elkaar respecteren. Er is geen God van de liefde te vinden in islam en katholicisme."

Priester Ayman van de Chaldese Kerk kent ook heel andere motieven. "Op een dag kwam hier een man die zei dat hij christen wilde worden. Hij wilde daar een bewijs van hebben. Ik vroeg hem waarom, wat zegt je hart? Hij wilde alleen de verklaring om ermee in het buitenland asiel te kunnen aanvragen."

Anderszijds geeft hij aan dat ook binnen zijn kerk de roep van de evangelisten wordt gehoord. Een aantal van zijn gelovigen heeft zich bij hen aangesloten. "Chaldees of Assyrisch ben je van geboorte en blijf je je leven lang. Door de bekeerlingenkerken verandert dat. We hebben in Sulaymaniya een kleine gemeenschap van zo'n 250 gezinnen, dus dat is pijnlijk."

Contact met de nieuwe kerken is er nauwelijks, zegt de priester. Hij zegt de protestanten te respecteren, maar, met een verwijzing naar de Kurdzman Kerk, 'niet de extremisten die zeggen dat zij alleen de waarheid kennen'. Anderzijds meldt ook Majeed Muhammed dat zijn contact met de Assyrische kerk naast de zijne zich beperkt tot een 'hallo' en het af en toe bezoeken van elkaars diensten.

De Chaldese Kerk in Sulaymaniya wordt sinds de aanslag in november 2010 op een kerk in Bagdad dag en nacht door Iraakse soldaten bewaakt. Majeed Muhammed geeft tegenstrijdige signalen af als hem gevraagd wordt naar de veiligheid van zijn gelovigen - die als afvallige moslims wraakacties kunnen verwachten. "Hier in de wijk hebben we niets te vrezen", zegt hij enerzijds, "de Koerden hebben een lange geschiedenis met christenen en andere geloven."

Daarentegen noemt hij het sociaal gezien moeilijk om christen te zijn. "Je wordt afgewezen door de samenleving. Daarom is het niet veilig, we worden bedreigd, het is makkelijk om ons te doden. Dat houdt sommige mensen af van bekering."

Op hoogtijdagen krijgt ook hij bewaking van de Koerdische overheid. "De islam geeft ons problemen; er is bijna geen vrijdagpreek hier waarbij christenen niet worden aangevallen. Gelukkig heeft de Koerdische president Barzani vorig jaar een belangrijk signaal afgegeven, dat wie een ander geloof bedreigt, celstraf kan verwachten."

70.000 bekeerlingen in Irak?

Amerikaanse evangelistische bewegingen maken op het internet opgetogen melding van duizenden bekeringen in Irak - iets waarvan ter plekke nauwelijks iets te merken is.

Zo zegt auteur en evangelist Joel Rosenberg van de Joshua Fund tegen het Amerikaanse Fox News op YouTube dat in zo'n vijf jaar tijd zo'n 20.000 moslims zich tot het christendom hebben bekeerd en 70.000 sinds de Golfoorlog van 1991, 'meer dan ooit in de Iraakse geschiedenis'. Het zijn volgens hem Irakezen die andere Irakezen bekeren, het zou niet het werk zijn van buitenlandse evangelisten zoals hijzelf.

Zelfs radicale moslims zouden zich bekeren. "Jezus heeft me vergeven, en nu heb ik vrede en geluk", zegt een Samir Ahmed Mohammed, die een wahabi-sjeik was, in een filmpje van CBN News dat ook op YouTube staat.

Moslims zien Christus in hun droom, en bekeren zich, is het verhaal van een Amerikaanse beweging over de bekeringskerken in Koerdistan, in een ander CBN-filmpje op YouTube.

'Als een moslim christen wordt, moet hij worden gedood'
"De islam verdeelt de samenleving in drie categorieen: moslims, gelovigen en ongelovigen", zegt de Koerdische schrijver en publicist Jamal Husin. "Uitgangspunt is dat de islam het enige ware geloof is. Voor ongelovigen geldt dat als ze zich niet bekeren, ze kunnen worden gedood. Als gelovigen zich niet bekeren, moeten ze belasting betalen om beschermd te worden, anders volgt de dood. Een christen die zich bekeert, wordt warm ontvangen. Maar als zijn familie zijn voorbeeld niet volgt, moet die bestraft worden. Als een moslim christen wordt, moet hij worden gedood. De kerk die betrokken is, moet worden vernield en mag niet worden hersteld."

Husin kwam uit een communistisch nest en is jarenlang lid geweest van een radicale moslimgroep. Hij beschouwt zichzelf nu als een seculiere waarnemer. "Het is goed om de geschiedenis te kennen", zegt hij, "die geeft uitleg over de cultuur van nu. Moslims zien christenen en joden als minder. Zelfs Koerden die niet erg islamitisch zijn, zien dat zo. We hebben een monocultuur die draait om de islam en waarin wordt neergekeken op andere geloven."

Vanuit deze analyse meent hij dat het incident op de christelijke school in Sulaymaniya vergaande gevolgen kan hebben. "Veel mensen denken dat alle buitenlanders moslims willen bekeren. Ze zien ze allemaal als missionarissen." Dat heeft gevolgen voor burgerorganisaties die buitenlands personeel hebben of geld uit het buitenland krijgen, meent hij. "Want er wordt gezegd dat ze met kerken samenwerken, dat de kerken in Europa het bekeren van moslims steunen."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden